सामाजिक सञ्जालमा बाउआमाको तस्बिर नराख्ने मानिसले उनीहरूलाई माया गर्दैन भन्ने होइन। त्यसैगरी, निकै भावुक पोस्ट गर्ने मानिसले व्यवहारमा पनि उत्तिकै माया गर्छ भन्ने ग्यारेन्टी हुँदैन।
हिजो नेपालमा हिन्दु परम्पराअनुसार कुशे औँशी मनाइयो। धार्मिक तथा सांस्कृतिक रूपमा यसको आफ्नै महत्व छ। यस दिन कुश घरमा भित्र्याउने, दिवंगत बुवाआमाको श्राद्ध गर्ने, आफन्त तथा इष्टमित्रलाई निम्त्याउने र शाकाहारी भोजन गराउने परम्परा छ।
कतिपय घरमा आफन्तका घरबाट दूध ल्याएर खिर पकाउने, दाल, भात, तरकारीलगायतका परिकार बनाएर निम्तालुलाई भोजन गराउने चलन पनि छ। आस्था, संस्कार र पारिवारिक परम्पराअनुसार यस्ता पर्व मनाउनु स्वाभाविक हो। मानिसका आफ्ना विश्वास र भावनालाई सम्मान गर्नुपर्छ।
तर यस्ता अवसरले हामीलाई एउटा फरक प्रश्न पनि गर्न बाध्य बनाउँछन्, बाउआमाप्रतिको हाम्रो प्रेम र सम्मान कति सामाजिक सञ्जालमा छ र कति हाम्रो व्यवहारमा?
समयसँगै सामाजिक सञ्जाल हाम्रो जीवनको अभिन्न हिस्सा बनेको छ। बुवाको मुख हेर्ने दिन होस् वा आमाको मुख हेर्ने दिन, बाउआमाका पुराना तस्बिर राखेर भावुक शब्द लेख्ने चलन बढेको छ। कतिपयले आफ्ना दिवंगत बाउआमाका तस्बिरमा श्रद्धासुमन अर्पण गर्छन्। यी सबै व्यक्तिगत भावनाका अभिव्यक्ति हुन्। त्यसलाई गलत भन्न मिल्दैन।
तर एउटा असहज प्रश्न भने गर्न सकिन्छ, वर्षभरि बाउआमाको दुःख, आवश्यकता र भावनाप्रति खासै वास्ता नगर्ने मानिसले विशेष दिनमा उनीहरूको तस्बिर राखेर व्यक्त गरेको भावुकतालाई मात्र बाउआमाप्रतिको प्रेमको प्रमाण मान्न सकिन्छ?
बाउआमा वर्षमा एक दिन सम्झिने सम्बन्ध होइनन्। उनीहरू हाम्रो जीवनसँग निरन्तर जोडिएको सम्बन्ध हुन्। उनीहरूको माया, त्याग र योगदान कुनै एउटा तिथिमा सीमित हुँदैन। त्यसैले उनीहरूका लागि सामाजिक सञ्जालमा लेखिएको एउटा भावुक वाक्यभन्दा दैनिक जीवनमा गरिएको एउटा सानो व्यवहार धेरै अर्थपूर्ण हुन सक्छ।
बाउआमाको स्वास्थ्यबारे सोध्नु, समय दिनु, उनीहरूको कुरा सुन्नु, आवश्यक पर्दा साथ दिनु, आर्थिक रूपमा सम्भव सहयोग गर्नु वा उनीहरूलाई आफू एक्लो छैन भन्ने अनुभूति दिलाउनु, यी कुराले सम्बन्धको वास्तविकता देखाउँछन्। सामाजिक सञ्जालमा देखिने शब्द सुन्दर हुन सक्छन्, तर सम्बन्धको गहिराइ व्यवहारले देखाउँछ।
यसको अर्थ सामाजिक सञ्जालमा बाउआमाको तस्बिर राख्नु देखावटी हो भन्ने होइन। कसैका लागि त्यो साँचो भावनाको अभिव्यक्ति हुन सक्छ। वर्षौं पुरानो एउटा तस्बिरले मानिसलाई आफ्नो बाल्यकाल, अभाव, संघर्ष र बाउआमाको त्याग सम्झाउन सक्छ।
त्यसैले सार्वजनिक अभिव्यक्तिलाई मात्र आधार बनाएर कसैको भावना मापन गर्न पनि मिल्दैन। समस्या त्यतिबेला देखिन्छ, जब सामाजिक सञ्जालमा देखाइएको माया र वास्तविक जीवनको व्यवहारबीच ठूलो दूरी हुन्छ।
हामीले श्रद्धा र प्रदर्शनबीचको भिन्नता बुझ्न आवश्यक छ। श्रद्धा मनको कुरा हो, त्यसको एउटा हिस्सा सार्वजनिक अभिव्यक्तिमा आउन सक्छ। तर श्रद्धाको सबैभन्दा बलियो प्रमाण सार्वजनिक पोस्ट होइन, व्यवहार हो।
सामाजिक सञ्जालमा बाउआमाको तस्बिर नराख्ने मानिसले उनीहरूलाई माया गर्दैन भन्ने होइन। त्यसैगरी, निकै भावुक पोस्ट गर्ने मानिसले व्यवहारमा पनि उत्तिकै माया गर्छ भन्ने ग्यारेन्टी हुँदैन।
दिवंगत बाउआमाको प्रसंगमा भने सम्झनाको अर्थ अझ फराकिलो बनाउन सकिन्छ। संसारबाट बिदा भइसकेका बाउआमालाई सम्झनु स्वाभाविक हो। उनीहरूको जन्मदिन, मृत्यु भएको दिन वा कुनै विशेष अवसरमा तस्बिरमा श्रद्धासुमन अर्पण गर्न सकिन्छ।
उनीहरूका बारेमा लेख्न सकिन्छ। उनीहरूसँग जोडिएका स्मृति सुनाउन सकिन्छ। यसले व्यक्तिगत र पारिवारिक स्मृतिलाई जीवित राख्छ। तर त्यो सम्झनालाई कुनै मानवीय कामसँग जोड्न सकियो भने स्मृतिले अर्को अर्थ पनि पाउन सक्छ।
दिवंगत बाउआमाको जन्मदिनमा उनीहरूको नाममा कुनै असहायलाई सहयोग गर्न सकिन्छ। बिरामीको उपचारमा सानो योगदान गर्न सकिन्छ। विपन्न विद्यार्थीलाई शैक्षिक सामग्री दिन सकिन्छ। कसैलाई खाना खुवाउन सकिन्छ। कुनै बिरुवा रोप्न सकिन्छ। समाजका लागि उपयोगी कुनै काम गर्न सकिन्छ। त्यसका लागि ठूलो धनराशि वा ठूलो अभियान आवश्यक छैन। आफूले सकेको सानो काम पनि पर्याप्त हुन्छ।
किनकि मृतकलाई हामी प्रत्यक्ष केही दिन सक्दैनौँ। तर उनीहरूको सम्झनामा जीवित मानिसलाई केही दिन सक्छौँ। यस्तो कामले दिवंगत बाउआमाको स्मृतिलाई एउटा तस्बिर वा सामाजिक सञ्जालको पोस्टभन्दा पर लैजान सक्छ।
उनीहरूले हामीलाई दिएको माया, संस्कार र मानवीयताको ऋणलाई अरू कसैको जीवनमा सानो उज्यालो थपेर सम्झन सकिन्छ। त्यस अर्थमा स्मृति विगत सम्झिने विषय होइन, वर्तमानमा केही असल गर्ने प्रेरणा पनि बन्न सक्छ।
हाम्रो समाजमा पर्व र संस्कारले यस्ता अवसर सिर्जना गरेका छन्, जहाँ हामी आफ्ना सम्बन्ध र व्यवहारतर्फ फर्केर हेर्न सक्छौँ। कुशे औँशीको धार्मिक विधि आफ्नै ठाउँमा छ। सामाजिक सञ्जालमा बाउआमाको तस्बिर राख्ने अभ्यास पनि आजको समयको अभिव्यक्ति हो। तर यी दुवैभन्दा ठूलो प्रश्न हाम्रो व्यवहारको हो।
जिउँदा बाउआमाका लागि वर्षको एउटा दिनको तस्बिरभन्दा वर्षभरिको साथ ठूलो कुरा हो। एउटा महँगो उपहारभन्दा आवश्यक परेको बेला दिएको साथ ठूलो हुन सक्छ। सामाजिक सञ्जालमा लेखिएको लामो भावुक शब्दभन्दा उनीहरूसँग बसेर सुनेको केही मिनेटको कुराकानी बढी मूल्यवान् हुन सक्छ।
त्यसैले बाउआमालाई सम्झने दिनमा हामीले सामाजिक सञ्जालमा एउटा तस्बिर राखौँ वा नराखौँ, त्यो व्यक्तिगत रोजाइ हो। तर त्यस दिन आफैलाई एउटा प्रश्न भने गर्न सकिन्छ, सामाजिक सञ्जालमा देखाएको हाम्रो माया वास्तविक जीवनको व्यवहारसँग कति मेल खान्छ?
आखिर बाउआमाप्रतिको प्रेमको सबैभन्दा ठूलो प्रमाण फेसबुकको भित्तामा होइन, हाम्रो व्यवहारमा देखिनुपर्छ। र संसारबाट बिदा भइसकेका बाउआमाको सबैभन्दा सुन्दर स्मृति सायद उनीहरूको तस्बिरमुनि लेखिएका भावुक शब्दमा मात्र होइन, उनीहरूको नाम सम्झेर कसैको जीवनमा थपिएको एउटा सानो उज्यालोमा पनि हुन सक्छ।
