सम्मेलनलाई सम्बोधन गर्दै हिमा गाउँपालिकाका अध्यक्ष लक्ष्मण बहादुर शाहीले वास कार्यक्रमले खानेपानी र सरसफाइलाई मानव जीवनको सबैभन्दा प्राथमिक आवश्यकताका रूपमा व्याख्या गरे।
विकास भनेको केवल चिल्ला सडक, ठूला भवन र भौतिक पूर्वाधार मात्र होइनन्; विकासको वास्तविक जग त नागरिकको सुख, सुस्वास्थ्य र मानवीय मर्यादामा अडिएको हुन्छ। यही यथार्थलाई आत्मसात् गर्दै विकट हिमाली जिल्ला जुम्लाको हिमा गाउँपालिकाले आफ्नो पहिचानलाई ‘स्वच्छ र स्वस्थ’ पालिकाका रूपमा स्थापित गर्न एउटा ऐतिहासिक कदम चालेको छ।
‘स्वच्छ र स्वस्थ हिमा निर्माण’ को मूल संकल्पसहित बिहीबार हिमा गाउँपालिका–६, बाँजागाडास्थित रूपाकोट आधारभूत विद्यालयमा ‘दोस्रो वृहत् वास सम्मेलन’ भव्य रूपमा सम्पन्न भएको छ। खानेपानी, सरसफाइ तथा स्वच्छता प्रवर्द्धनलाई केवल सरकारी योजनामा मात्र सीमित नराखेर, यसलाई हरेक नागरिकको घरदैलो र चेतनासम्म पुर्याउने उद्देश्यले आयोजित यस सम्मेलनले सिंगो गाउँपालिकामा नयाँ तरंग र उत्साह पैदा गरेको छ।
हिमा गाउँपालिका वास इकाई कार्यालयको आयोजनामा सम्पन्न उक्त सम्मेलन औपचारिक कार्यक्रम मात्र नभई हिमाको भविष्य बदल्ने साझा चौतारी बन्यो।
सम्मेलनमा स्थानीय जनप्रतिनिधि, गाउँपालिकाका कर्मचारी, शिक्षक, उत्साहित विद्यार्थी, महिला समूहका अगुवा, ऊर्जावान् युवाहरू, अग्रपंक्तिका स्वास्थ्यकर्मी तथा स्थानीय बासिन्दाहरूको उल्लेखनीय र स्वतःस्फूर्त उपस्थिति रहेको थियो। हिउँदको चिसो मौसममा पनि स्थानीयको बाक्लो उपस्थितिले के प्रस्ट पार्छ भने, अब हिमावासी आफ्नै स्वास्थ्य र स्वच्छताका लागि जुर्मुराएका छन्।
कार्यक्रममा स्वच्छ र सुरक्षित खानेपानीको पहुँच विस्तार, सुरक्षित शौचालयको सही प्रयोग, व्यक्तिगत तथा वातावरणीय सरसफाइ, फोहोरमैलाको वैज्ञानिक व्यवस्थापन र स्वस्थ जीवनशैली कसरी अपनाउने भन्ने विषयमा सरोकारवालाहरूबीच व्यापक, घनीभूत र बहुआयामिक छलफल भएको थियो।
सम्मेलनलाई सम्बोधन गर्दै हिमा गाउँपालिकाका अध्यक्ष लक्ष्मण बहादुर शाहीले वास कार्यक्रमले खानेपानी र सरसफाइलाई मानव जीवनको सबैभन्दा प्राथमिक आवश्यकताका रूपमा व्याख्या गरे।
‘खानेपानी र सरसफाइ विकासको आधारभूत आवश्यकता मात्र होइन, यो त नागरिकको स्वास्थ्य, आत्मसम्मान र समृद्धिसँग प्रत्यक्ष जोडिएको विषय हो। जबसम्म हाम्रा नागरिक स्वस्थ हुँदैनन्, तबसम्म पालिकाले समृद्धि हासिल गर्न सक्दैन,’ उनले भने।
अध्यक्ष शाहीले स्वच्छ वातावरण निर्माणका लागि स्थानीय सरकार एक्लैको प्रयास पर्याप्त नहुने कुरामा जोड दिए। समुदाय, विद्यालय, आमा समूह, युवा क्लब तथा सबै सरोकारवालाहरूको सक्रिय सहभागिता र अपनत्व विना कुनै पनि अभियान सफल हुन नसक्ने उनको ठम्याइ थियो।
उनले प्रत्येक नागरिकलाई सुरक्षित खानेपानी उपलब्ध गराउने, खुला तथा स्वच्छ वातावरण निर्माण गर्ने र दिगो सरसफाइ प्रणाली विकास गर्न गाउँपालिकाले आवश्यक नीति, बजेट तथा कार्यक्रमलाई निरन्तरता दिने दृढ प्रतिबद्धता समेत व्यक्त गरे।
‘व्यवहार परिवर्तन नै दिगो विकासको प्रमुख आधार भएकाले अब हामी जनचेतना अभिवृद्धिलाई पहिलो प्राथमिकतामा राख्नेछौँ,’ शाहीले भने।
हिमा गाउँपालिकाकी उपाध्यक्ष सुर्पना शाहीले स्वस्थ समाज निर्माणको प्रस्थानविन्दु नै स्वच्छता भएको उल्लेख गरिन। उनले घर, विद्यालय, सार्वजनिक स्थल तथा समग्र समुदायमा सरसफाइलाई एउटा संस्कृतिका रूपमा विकास गर्नुपर्नेमा जोड दिइन्।
‘बालबालिकादेखि ज्येष्ठ नागरिकसम्म सबैलाई सरसफाइ अभियानमा सहभागी गराउन सके मात्र वास कार्यक्रमको वास्तविक उद्देश्य पूरा हुन्छ। अझ महिला र बालबालिकाको स्वास्थ्य संरक्षणका लागि सुरक्षित खानेपानी र आधुनिक सरसफाइ प्रणाली अत्यन्तै महत्वपूर्ण र संवेदनशील पक्ष हुन्,’ उनले भनिन्।
उपाध्यक्ष शाहीको यो भनाइले ग्रामीण क्षेत्रमा महिला र बालबालिकाले भोग्नुपरिरहेको सरसफाइजन्य समस्या र महिनावारी स्वच्छता जस्ता गम्भीर विषयहरूलाई समेत सम्बोधन गर्नुपर्ने आवश्यकतालाई औंल्याएको छ।
सुस्वा परियोजनाकी अधिकृत सुस्मिता शाहीले वास कार्यक्रमको दार्शनिक र व्यावहारिक पक्षमाथि प्रकाश पारिन्। उनका अनुसार धेरैजसो ठाउँमा वास कार्यक्रमलाई केवल धारा र शौचालय निर्माण गर्ने भौतिक पूर्वाधारको रूपमा मात्र हेरिन्छ, जुन गलत हो।
’वास कार्यक्रम पूर्वाधार निर्माणमा सीमित हुनु हुँदैन, यो त नागरिकको सोच, चिन्तन र दैनिक व्यवहारमा सकारात्मक परिवर्तन ल्याउने एउटा महाअभियान हो। सुरक्षित खानेपानीको प्रयोग गर्ने, नियमित रूपमा साबुनपानीले हात धुने बानी बसाल्ने, शौचालयको सही प्रयोग गर्ने र वातावरणीय सरसफाइलाई दैनिक जीवनको अभिन्न अभ्यास बनाउनु नै यसको सफलता हो,’ उनले थपिन्।
अधिकृत शाहीले समुदायको सक्रिय सहभागिता र स्थानीय सरकारको दह्रो राजनीतिक प्रतिबद्धता बिना दिगो उपलब्धि हासिल गर्न असम्भव रहेको धारणा समेत राखिन्।
दोस्रो वृहत् वास सम्मेलनको सबैभन्दा सुन्दर र सकारात्मक पक्ष भनेको स्थानीय समुदायले देखाएको ऐक्यबद्धता हो। सम्मेलनको समापनमा सहभागीहरूले स्वच्छता र सरसफाइलाई कसैको करकाप वा सरकारी कार्यक्रमको रूपमा मात्र नलगाई, यसलाई आफ्नो ‘व्यक्तिगत जिम्मेवारी’ का रूपमा आत्मसात् गर्ने सामूहिक कसम खाएका छन्।
