हान्टाभाइरसबाट बच्नका लागि केही सरल तर प्रभावकारी सावधानी अपनाउन सकिन्छ। घर तथा वरपरको वातावरण सफा राख्नु सबैभन्दा महत्त्वपूर्ण उपाय हो। मुसा पस्न सक्ने प्वाल, झ्यालका चिरा तथा ढोकाका खाली ठाउँहरू बन्द गर्नुपर्छ।
हालका दिनहरूमा विश्वका विभिन्न देशहरूमा हान्टाभाइरस (Hantavirus) बारे चर्चा बढ्दै गएको छ। नेपालमा हालसम्म यस भाइरसको संक्रमण पुष्टि भएको छैन। तर स्वास्थ्य विज्ञहरूले यसबारे सचेत रहन र आवश्यक सावधानी अपनाउन सबैलाई आग्रह गरेका छन्।
हान्टाभाइरस दुर्लभ भए पनि गम्भीर स्वास्थ्य समस्या निम्त्याउन सक्ने भएकाले यसको बारेमा सही जानकारी हुनु अत्यन्त आवश्यक छ। हान्टाभाइरस मुख्यतः मुसा तथा अन्य कृन्तक (Rodents) जनावरबाट मानिसमा सर्ने भाइरल संक्रमण हो।
संक्रमित मुसाको पिसाब, दिसा, र्याल वा तिनले दूषित बनाएको धुलोमार्फत यो भाइरस फैलिन सक्छ। विशेषगरी बन्द कोठा, गोदाम, पुराना घर, भण्डारण कक्ष वा लामो समयदेखि सफा नगरिएका स्थानमा संक्रमित मुसाको फोहोर सुकिसकेपछि धुलोमा मिसिन्छ।
यस्तो धुलो सासमार्फत शरीरभित्र प्रवेश गर्दा संक्रमण हुन सक्छ। ग्रामीण तथा अस्वच्छ क्षेत्रमा यसको जोखिम तुलनात्मक रूपमा बढी हुन सक्छ।
मानिसबाट मानिसमा हान्टाभाइरस सर्ने सम्भावना अत्यन्त कम हुन्छ। यद्यपि केही सीमित अवस्थामा संक्रमित व्यक्तिसँग अत्यन्त नजिकको सम्पर्क हुँदा संक्रमण सर्न सक्ने अध्ययनहरूले देखाएका छन्। त्यसैले संक्रमित व्यक्तिको हेरचाह गर्दा पनि सावधानी अपनाउनु आवश्यक हुन्छ।
यस रोगका सुरुआती लक्षणहरू सामान्य भाइरल संक्रमणजस्तै देखिन्छन्। ज्वरो आउने, टाउको दुख्ने, शरीर दुख्ने, अत्यधिक थकान महसुस हुने, वाकवाकी लाग्ने, बान्ता हुने, खोकी लाग्ने जस्ता लक्षणहरू देखिन सक्छन्।
रोग गम्भीर बन्दै जाँदा सास फेर्न गाह्रो हुने, छाती भारी हुने र फोक्सोमा असर पुग्ने सम्भावना रहन्छ। समयमै उपचार नपाए अवस्था जटिल बन्न सक्छ। त्यसैले यस्ता लक्षण देखिएमा ढिला नगरी स्वास्थ्य संस्थामा सम्पर्क गर्नु आवश्यक छ।
हान्टाभाइरसबाट बच्नका लागि केही सरल तर प्रभावकारी सावधानी अपनाउन सकिन्छ। घर तथा वरपरको वातावरण सफा राख्नु सबैभन्दा महत्त्वपूर्ण उपाय हो। मुसा पस्न सक्ने प्वाल, झ्यालका चिरा तथा ढोकाका खाली ठाउँहरू बन्द गर्नुपर्छ। खाद्यान्न तथा खानेकुरा सुरक्षित रूपमा बन्द भाँडोमा भण्डारण गर्नुपर्छ ताकि मुसाले छोउन नपाओस्।
मुसाको पिसाब वा दिसा सफा गर्दा विशेष सावधानी आवश्यक हुन्छ। सुक्खा दिसा वा धुलो सीधै बढार्नु हुँदैन, किनकि यसले भाइरस हावामा फैलिन सक्छ। सफाइ गर्नुअघि उक्त स्थानमा डिसइन्फेक्टेन्ट वा कीटनाशक छर्कनुपर्छ।
त्यसपछि मास्क र पञ्जा लगाएर सुरक्षित रूपमा सफा गर्नुपर्छ। सफाइपछि साबुनपानीले राम्रोसँग हात धुनुपर्छ। व्यक्तिगत सरसफाइ, विशेषगरी नियमित हात धुने बानीले पनि संक्रमणको जोखिम कम गर्छ।
स्वास्थ्य तथा जनसंख्या मन्त्रालयले अफवाहमा विश्वास नगर्न र आधिकारिक स्रोतबाट प्राप्त सूचनामात्र अनुसरण गर्न आग्रह गरेको छ। अनावश्यक डर फैलाउनु भन्दा सही जानकारी साझा गर्नु र जनचेतना अभिवृद्धि गर्नु नै बढी उपयोगी हुन्छ।
समुदायस्तरमा सरसफाइ, सुरक्षित भण्डारण र स्वास्थ्य सतर्कता अपनाएमा हान्टाभाइरसजस्ता संक्रामक रोगबाट सजिलै बच्न सकिन्छ।
अन्ततः, “सचेत रहौं, सुरक्षित रहौं” भन्ने सन्देशलाई व्यवहारमा उतार्नु नै हाम्रो स्वास्थ्य सुरक्षाको आधार हो। सही जानकारी, नियमित सरसफाइ र आवश्यक सावधानी अपनाएर हामी आफू र आफ्नो समुदायलाई सुरक्षित राख्न सक्छौं।
