दाना देखिनुभन्दा एक–दुई दिन अघिदेखि नै संक्रमित व्यक्तिबाट अरूमा रोग सर्न सक्ने भएकाले यसको नियन्त्रण चुनौतीपूर्ण हुने गरेको छ। ठेउलाबाट बच्ने सबैभन्दा प्रभावकारी उपाय खोप लगाउनु हो।
पछिल्लो समय जुम्ला जिल्लाका विभिन्न विद्यालयमा बालबालिकामा ठेउला (चिकेनपक्स) को संक्रमण देखिन थालेपछि अभिभावक, शिक्षक तथा स्वास्थ्यकर्मीहरू चिन्तित बनेका छन्। संक्रमणको जोखिम बढ्दै गएपछि केही विद्यालयहरूले पठनपाठनसमेत स्थगित गर्ने निर्णय गरेका छन्।
बालबालिकाबीच छिट्टै फैलिने यो रोगबारे सही जानकारी र आवश्यक सावधानी अपनाउन सके यसको प्रभावलाई धेरै हदसम्म नियन्त्रण गर्न सकिन्छ। ठेउला एक संक्रामक भाइरल रोग हो, जुन भ्यारिसेला भाइरसका कारण लाग्छ।
यो रोग विशेषगरी बालबालिकामा बढी देखिए पनि खोप नलगाएका वा पहिले संक्रमण नभएका व्यक्तिहरूलाई जुनसुकै उमेरमा लाग्न सक्छ। रोग लागेपछि सुरुमा ज्वरो आउने, टाउको दुख्ने, शरीर गल्ने, थकान महसुस हुने र मन नलाग्ने जस्ता लक्षण देखिन्छन्।
त्यसपछि शरीरमा राता दानाहरू निस्कन थाल्छन्, जसमा पानी भरिएर साना फोका बन्ने गर्छन्। यी फोकाहरूले अत्यधिक चिलाउने समस्या सिर्जना गर्छन् र केही दिनपछि सुक्दै जान्छन्।
ठेउला अत्यन्त छिटो सर्ने रोग भएकाले विद्यालय जस्ता भीडभाड हुने स्थानमा यसको संक्रमण फैलिने सम्भावना बढी हुन्छ। संक्रमित व्यक्तिले खोक्दा वा हाछ्युँ गर्दा निस्कने सूक्ष्म थोपाहरू, संक्रमित व्यक्तिको फोकामा रहेको तरल पदार्थको सम्पर्क तथा नजिकको सम्पर्कमार्फत यो रोग एक व्यक्तिबाट अर्को व्यक्तिमा सर्न सक्छ।
विशेषगरी दाना देखिनुभन्दा एक–दुई दिन अघिदेखि नै संक्रमित व्यक्तिबाट अरूमा रोग सर्न सक्ने भएकाले यसको नियन्त्रण चुनौतीपूर्ण हुने गरेको छ। ठेउलाबाट बच्ने सबैभन्दा प्रभावकारी उपाय खोप लगाउनु हो।
साथै संक्रमित बालबालिकालाई विद्यालय नपठाई घरमै आराम गराउने, नियमित रूपमा साबुनपानीले हात धुने, खोक्दा वा हाछ्युँ गर्दा मुख छोप्ने तथा व्यक्तिगत सरसफाइमा ध्यान दिने बानी विकास गर्न आवश्यक छ।
विद्यालय प्रशासनले पनि विद्यार्थीहरूको स्वास्थ्य अवस्थामाथि निगरानी बढाउनुपर्ने र लक्षण देखिएका बालबालिकालाई तत्काल स्वास्थ्य परीक्षणका लागि पठाउनुपर्ने देखिन्छ। ठेउला लागेका बालबालिकालाई पर्याप्त आराम गराउनुका साथै प्रशस्त पानी र झोल पदार्थ सेवन गराउनुपर्छ।
दानालाई कोट्याउन नदिने र ज्वरो वा अन्य जटिल समस्या देखिएमा चिकित्सकको सल्लाह लिनुपर्छ। सामान्यतया यो रोग केही साताभित्र निको हुने भए पनि समयमै सावधानी नअपनाउँदा संक्रमण समुदायभर फैलिन सक्ने भएकाले सबै पक्ष सचेत रहन आवश्यक छ।
जुम्लाका विद्यालयहरूमा देखिएको ठेउलाको संक्रमणले बालबालिकाको स्वास्थ्य सुरक्षाप्रति सबैलाई थप जिम्मेवार बन्नुपर्ने सन्देश दिएको छ। अभिभावक, विद्यालय, स्थानीय सरकार तथा स्वास्थ्य निकायबीचको समन्वय, जनचेतना अभिवृद्धि र आवश्यक सावधानीका उपायहरूको प्रभावकारी कार्यान्वयनबाट मात्र यस रोगको फैलावट नियन्त्रण गर्न सकिन्छ।
स्वास्थ्यप्रति सचेतना, सरसफाइ र समयमै उपचार नै ठेउलाविरुद्धको सबैभन्दा बलियो अस्त्र हो। यस्तो समस्या देखा परेमा कर्णाली स्वास्थ्य विज्ञान प्रतिष्ठान बालरोग विभागमा गई बच्चाहरूलाई थप उपचार गर्न सक्नुहुनेछ।
ओम प्रकाश काफ्ले
