असह्य पेट दुखाइपछि अस्पताल पुग्दा सामान्य परीक्षणले समस्या देखाएन। बुबाको आग्रहमा गरिएको सिटी स्क्यानबाट अग्न्याशयमा गम्भीर सूजन देखियो। उपचारपछि पनि पीडा पटकपटक फर्किरह्यो। अन्ततः एमआरसीपी परीक्षणबाट पित्तथैलीमा रहेका सूक्ष्म कणका कारण अग्न्याशयमा बारम्बार सूजन हुने पत्ता लाग्यो। अन्तिमपटक पित्तथैली शल्यक्रियामार्फत हटाइएपछि मेरो एक वर्ष लामो पीडा, डर र अनिश्चितताको यात्राले अन्ततः विश्राम पायो।

अप्रिल महिनाको एउटा सामान्य बिहान थियो। म डीएभी स्कुलको होस्टलमा थिएँ। बिहान करिब ५ बजेर ५० मिनेटसम्म मलाई आफू पूर्ण रूपमा स्वस्थ र सामान्य रहेको महसुस भइरहेको थियो। दिन अरू दिनजस्तै सामान्य ढंगले सुरु भएको थियो। तर करिब ६ बजे शौचालयबाट फर्किएलगत्तै मेरो पेटको माथिल्लो भागमा अचानक असह्य पीडा सुरु भयो। त्यो सामान्य पेट दुखाइ थिएन, न त मांसपेशी तन्किएजस्तो मात्र थियो।

पेटभित्र कतै गहिरो रूपमा केही च्यातिएजस्तो, पोलिएजस्तो र मडारिएजस्तो भइरहेको थियो। केही क्षणमै त्यो पीडा यति तीव्र भयो कि म मुस्किलले आफ्नो ओछ्यानसम्म पुगेर ढलेँ। मेरो अवस्था देखेर कोठाका साथीहरू आत्तिए। सुरुमा उनीहरूले सामान्य पेट दुखेको वा मांसपेशीमा समस्या भएको होला भनेर मेरो ढाड र पेटमा मालिस गर्न थाले। तर पीडा कम हुनुको साटो झन् बढ्दै गयो। म पीडाले नियन्त्रणबाहिर रोइरहेको थिएँ। अन्ततः एक जना साथी सहयोग माग्न दौडिए र केही बेरमै होस्टलका वार्डेनहरू हाम्रो कोठामा आइपुग्नुभयो।

त्यतिबेला हामीमध्ये कसैलाई पनि मेरो शरीरभित्र वास्तवमा के भइरहेको छ भन्ने थाहा थिएन। वार्डेनहरूले आफूलाई थाहा भएका घरेलु उपाय अपनाउनुभयो। ग्यास्ट्रिक वा अम्लपित्तको समस्या होला भन्ने अनुमानमा अम्लता कम गर्ने औषधि पनि दिइयो। तर त्यो सामान्य ग्यास्ट्रिक थिएन। त्यो मेरो अग्न्याशयमा सुरु भएको गम्भीर सूजन थियो, जसलाई चिकित्सकीय भाषामा अग्न्याशयशोथ भनिन्छ।

अग्न्याशय पाचन प्रक्रियाका लागि आवश्यक इन्जाइम उत्पादन गर्ने महत्वपूर्ण अंग हो। ती इन्जाइम असामान्य रूपमा अग्न्याशयमै सक्रिय हुँदा त्यही अंगमा सूजन र क्षति हुन सक्छ। तर त्यसबेला मलाई यसबारे केही थाहा थिएन। मलाई थाहा थियो त केवल यति—पीडा असह्य थियो र म अब एक्लै त्यसलाई सहन सक्ने अवस्थामा थिइनँ। त्यसैले वार्डेनहरूले मलाई तत्काल सुमेरु सिटी अस्पतालको आकस्मिक कक्षमा पुर्‍याउनुभयो।

अस्पताल पुगेपछि चिकित्सकहरूले तत्काल पेटको अल्ट्रासाउन्ड र एक्स–रे गर्नुभयो। तर पहिलो परीक्षणले समस्याको स्पष्ट कारण देखाउन सकेन। अग्न्याशय पेटभित्र गहिरो भागमा रहने भएकाले कतिपय अवस्थामा सामान्य अल्ट्रासाउन्डबाट यसलाई स्पष्ट रूपमा हेर्न कठिन हुने रहेछ। त्यसबेला मेरो शरीरभित्र भइरहेको वास्तविक समस्या परीक्षणको पर्दामा देखिएन, तर मेरो पीडा भने झन् स्पष्ट थियो। म असह्य पीडामा छटपटाइरहेको थिएँ। त्यही समयमा मबाट टाढा रहेका मेरा बुबा दल बहादुर जी.सी.लाई एउटा अचम्मको अनुभूति भयो।

उहाँ अचानक एउटा डरलाग्दो सपना देखेर ब्युँझनुभएको थियो। सपनामा उहाँले मलाई असह्य पीडामा छटपटाइरहेको देख्नुभएको रहेछ। सपनालाई सामान्य घटना मानेर बेवास्ता गर्नुभएन। उहाँको मनमा केही गडबड भएको संकेतजस्तो भयो र उहाँले तत्काल होस्टलमा फोन गर्नुभयो। फोन गर्दा मैले अस्पतालमा उपचार गराइरहेको जानकारी पाएपछि उहाँले आफ्ना घनिष्ठ मित्र तथा डीएभीका अध्यक्ष सम्माननीय अनिल केडिया सरलाई सम्पर्क गर्नुभयो। सर अनिल केडिया आफ्नो व्यस्तता छाडेर तत्काल अस्पताल पुग्नुभयो।

केही समयपछि बुबाकी कार्यालय सहकर्मी राधिका पनि अस्पताल आइपुग्नुभयो। उहाँले मेरो हेरचाहमा सहयोग गर्नुभयो, जसले गर्दा होस्टलका वार्डेनहरू आफ्नो जिम्मेवारीमा फर्कन सक्नुभयो। बुबा भने मबाट टाढै रहेर पनि मेरो उपचारबारे निरन्तर जानकारी लिइरहनुभएको थियो। पहिलो परीक्षणबाट कुनै स्पष्ट समस्या नदेखिएको जानकारी पाएपछि उहाँले आकस्मिक कक्षमा फोन गरेर थप विस्तृत परीक्षण गर्न आग्रह गर्नुभयो। विशेषगरी, कन्ट्रास्टसहितको सिटी स्क्यान गर्न उहाँले जोड दिनुभयो।

त्यो निर्णय मेरो उपचार यात्राको एउटा निर्णायक मोड बन्यो। सिटी स्क्यानले अग्न्याशयमा गम्भीर सूजन देखायो। रगत परीक्षणमा अग्न्याशयसँग सम्बन्धित महत्वपूर्ण इन्जाइम ‘लिपेज’को मात्रा पनि निकै बढेको पाइयो। अब समस्या विस्तारै स्पष्ट हुँदै थियो। मलाई शिरामार्फत औषधि तथा तरल पदार्थ दिन सुरु गरियो र पीडा नियन्त्रणका लागि आवश्यक औषधि दिइयो। केही समयपछि असह्य पीडा बिस्तारै कम हुँदै गयो र म निदाएँ।

केही घण्टापछि आँखा खोल्दा मेरो बेडछेउमा मेरा लागि संसारकै सबैभन्दा सुरक्षित लाग्ने दुई अनुहार थिए—मेरा बुबा र मेरी हजुरआमा। अस्पतालको बेडमा, शरीर कमजोर र मन डरले भरिएको अवस्थामा ती दुई अनुहार देख्दा मलाई आफू एक्लो छैन भन्ने अनुभूति भयो। बुबा नजिक आएर मायालु स्वरमा सोध्नुभयो, ‘यहाँ निजी क्याबिनमा बस्न चाहन्छौ कि सघन उपचार कक्षमै बस्दा सुरक्षित महसुस गर्छौ?’ पीडा फेरि फर्कने डर थियो।

आफ्नो अवस्था कति गम्भीर थियो भन्ने पूर्ण रूपमा बुझ्न नसके पनि शरीरले खतरा महसुस गरिरहेको थियो। त्यसैले मैले कुनै द्विविधा नराखी भनेँ, ‘सघन उपचार कक्ष।’ त्यसपछि म लगातार चार दिन सघन उपचार कक्षमा रहेँ। निरन्तर निगरानी, शिरामार्फत दिइएको तरल पदार्थ र आवश्यक उपचारपछि केही दिन निजी क्याबिनमा राखियो। अवस्था क्रमशः सुधार हुँदै गयो र अन्ततः अस्पतालबाट डिस्चार्ज भएँ। त्यसबेला मलाई लागेको थियो, सायद अब सबै कुरा सकियो, अब म सामान्य जीवनमा फर्किन सक्छु। तर त्यो मेरो यात्राको सुरुवात मात्र रहेछ।

स्वास्थ्य र पोषणमा विशेष ध्यान दिन मेरी आमा सन्ध्या चौलागाईंले मलाई आफ्नो साथमा जुम्ला लैजाने निर्णय गर्नुभयो। उहाँ कर्णाली स्वास्थ्य विज्ञान प्रतिष्ठान, जुम्लामा सहप्राध्यापक हुनुहुन्छ। काठमाडौंको अस्पताल, आकस्मिक कक्ष र सघन उपचार कक्षको वातावरणबाट टाढा जुम्ला पुगेपछि विस्तारै मेरो जीवन सामान्य बन्दै गएको जस्तो लाग्यो। आमाको निरन्तर निगरानी र हेरचाहमा मैले स्वास्थ्यलाभ गर्न थालेँ। खानपानदेखि दैनिक गतिविधिसम्म आमाले विशेष ध्यान दिनुभयो।

श्री पूर्णबहादुर थापाद्वारा सञ्चालित जीएमडीमा पनि मेरो अध्ययन र दैनिक जीवनलाई व्यवस्थित गर्ने प्रयास गरियो। केही समयसम्म सबै कुरा सामान्यजस्तै रह्यो। शरीरले पनि साथ दिइरहेको थियो र मनले पनि अब त्यो पीडा फेरि फर्किंदैन भन्ने आशा गर्न थालेको थियो। तर श्रावण महिना सुरु भएपछि अचानक फेरि त्यही परिचित पीडा फर्कियो। पेटको माथिल्लो भागमा सुरु भएको त्यो पीडा केही क्षणमै असह्य बन्यो। पहिलो पटकको घटना सम्झँदा हामी सबै झस्कियौँ। अब यो संयोग मात्र होइन भन्ने शंका बढ्न थाल्यो। हामी निकै चिन्तित भयौँ र फेरि काठमाडौं फर्कियौँ।

काठमाडौं पुगेपछि सुमेरु सिटी अस्पतालमा डा. युवराज शर्मासँग परामर्श गरियो। फेरि परीक्षणहरू भए। अल्ट्रासाउन्डमा पनि पित्तथैलीमा स्पष्ट पत्थरी देखिएन। त्यसैले समस्याको मूल कारण अझै रहस्य नै रह्यो। हामीसँग प्रश्न धेरै थिए तर उत्तर थिएन। यदि पित्तथैलीमा पत्थरी देखिँदैन भने अग्न्याशयशोथ पटक–पटक किन भइरहेको छ? के कुनै खानेकुराका कारण समस्या भइरहेको हो? के शरीरभित्र अरू कुनै समस्या छ? चिकित्सकहरूले सम्भावित कारणहरूबारे विचार गर्नुभयो, तर तत्काल स्पष्ट उत्तर भेटिएन। त्यसपछि केही समय अवस्था स्थिर रह्यो। म फेरि आफ्नो पढाइ र दैनिक जीवनमा फर्किन थालेँ। तर शरीरभित्र लुकेको समस्या भने समाप्त भएको थिएन।

मार्च महिनामा, मेरो जन्मदिनको केही समयपछि, फेरि त्यही असह्य पीडाले मलाई तेस्रोपटक आक्रमण गर्‍यो। अब भने हामीसँग अनुमानमा भर पर्ने समय थिएन। पटक पटक एउटै समस्या दोहोरिएपछि यसको मूल कारण पत्ता लगाउनैपर्छ भन्ने निष्कर्षमा पुग्यौँ। त्यसैले यसपटक सुमेरु अस्पताल फर्कनुको साटो हामी सिधै धुलिखेल अस्पताल गयौँ। त्यहाँ चिकित्सकहरूले थप विस्तृत परीक्षण सुरु गर्नुभयो।

सामान्य अल्ट्रासाउन्डमा नदेखिएको कुनै समस्या पित्तनली वा अग्न्याशयसँग सम्बन्धित संरचनामा लुकेको हुन सक्ने सम्भावनालाई ध्यानमा राखेर विशेष परीक्षण गर्ने निर्णय भयो। अन्ततः एमआरसीपी अर्थात् चुम्बकीय अनुनाद प्रविधिबाट पित्तनली तथा अग्न्याशयको नलीहरूको विस्तृत परीक्षण गरियो। त्यो परीक्षण मेरो जीवनको एउटा निर्णायक मोड बन्न पुग्यो, किनकि धेरै समयदेखि रहस्यमै रहेको प्रश्नको उत्तर त्यहीँबाट भेटियो।

परीक्षणबाट पित्तथैलीमा अत्यन्त साना कण जम्मा भएको अर्थात् पित्तको बाक्लो तह वा ‘स्लज’ तथा सूक्ष्म पित्तकणको समस्या देखियो। ठूला पित्तथरी सामान्य अल्ट्रासाउन्डमा देखिन सक्छन्, तर यस्ता अत्यन्त साना कण सामान्य परीक्षणमा स्पष्ट नदेखिन सक्छन्। यी कण कहिलेकाहीँ पित्तथैलीबाट निस्केर पित्तनली हुँदै अगाडि जान सक्छन् र अग्न्याशयको नली खुल्ने स्थानमा अस्थायी अवरोध सिर्जना गर्न सक्छन्।

त्यसले अग्न्याशयका पाचन इन्जाइमको प्रवाहमा बाधा पुर्‍याउँदा अचानक अग्न्याशयमा सूजन उत्पन्न हुन सक्छ। वर्षभरि मैले भोगेका पटक–पटकका असह्य पीडाको पछाडि यही कारण लुकेको रहेछ। पहिलो पटक अस्पताल पुग्दा किन सामान्य परीक्षणले केही देखाएन, किन पित्तथरी भेटिएन र किन समस्या पटक–पटक दोहोरियो भन्ने प्रश्नको उत्तर अब क्रमशः स्पष्ट हुँदै थियो। लामो समयदेखि खोजिएको कारण अन्ततः भेटिएको थियो।

निदानपछि हामीले सोवा हेल्थ क्लिनिकका वरिष्ठ चिकित्सकसँग पनि परामर्श गर्‍यौँ। मेरो कम उमेरलाई ध्यानमा राख्दै तत्काल शल्यक्रिया नगरी केही समय अवस्था हेर्ने सुझाव दिइयो। मलाई पनि लाग्यो, अब कारण त पत्ता लागिसक्यो, केही सावधानी अपनाएपछि सबै ठीक होला। म फेरि डीएभीमा पढाइका लागि फर्किएँ।

दैनिक जीवनमा फर्कने प्रयास गरेँ। तर जुलाई महिनामा फेरि गम्भीर आक्रमण भयो। यसपटक पित्तथैलीमा रहेको त्यही समस्या अग्न्याशयमा पुनः गम्भीर सूजन निम्त्याउने कारण बन्यो। अब भने हामीले थप पर्खिने अवस्था रहेन। हामीले प्रा.डा. पलेस्वान जोशी लाखे अर्थात् डा. पालासा लाखेसँग परामर्श गर्‍यौँ र त्रिभुवन विश्वविद्यालय शिक्षण अस्पताल, महाराजगन्जमा उपचार सुरु भयो।

म पाँच दिन अस्पतालमा रहेँ। चिकित्सकहरूको निरन्तर निगरानीमा औषधि तथा सहायक उपचार गरियो। पाचन प्रणालीलाई आराम दिन केही समय मुखबाट खाना–पानी नदिई राखियो। शिरामार्फत तरल पदार्थ र आवश्यक औषधि दिइयो। क्रमशः अग्न्याशयको सूजन नियन्त्रणमा आयो र मेरो अवस्था शल्यक्रियाका लागि सुरक्षित हुने अवस्थामा पुग्यो। त्यसपछि चिकित्सकहरूले समस्या दोहोरिन नदिन पित्तथैली नै हटाउने निर्णय गर्नुभयो।

डा. पालासा लाखेले दूरबिन प्रविधिबाट पित्तथैली हटाउने शल्यक्रिया गर्नुभयो। समस्या उत्पन्न गरिरहेको मूल स्रोत नै हटाइएपछि अब फेरि त्यही प्रकारको अवरोध र त्यसबाट हुने अग्न्याशयशोथको सम्भावना निकै कम हुने आशा थियो। शल्यक्रियापछि मेरो मनमा लामो समयपछि एउटा फरक किसिमको शान्ति आयो। अब अस्पतालको आकस्मिक कक्ष, सघन उपचार कक्ष र असह्य पीडासँग फेरि सामना गर्नुपर्ने डर विस्तारै कम हुँदै थियो।

पछाडि फर्केर हेर्दा त्यो एक वर्ष अस्पताल, आकस्मिक कक्ष, सघन उपचार कक्ष, परीक्षण, औषधि, पीडा, डर र अनिश्चितताबीच बित्यो। कहिले सामान्य ग्यास्ट्रिक होला भन्ने लाग्यो, कहिले परीक्षण सामान्य आयो, कहिले पित्तथरी देखिएन र कहिले समस्या आफैँ हराएजस्तो भयो। तर शरीरले भने पटक–पटक एउटै संकेत दिइरहेको थियो। अन्ततः विस्तृत परीक्षणले ती संकेतको अर्थ खोलिदियो। अहिले त्यो समय सम्झँदा म पीडाभन्दा बढी कृतज्ञता महसुस गर्छु। किनकि त्यो कठिन यात्रामा म एक्लै थिइनँ। मेरो परिवार, शिक्षक, साथी, रुममेट, वार्डेन तथा चिकित्सकहरू प्रत्येक मोडमा मेरो साथमा थिए।

सबैभन्दा पहिले मेरा बुबा दल बहादुर जी.सी.प्रति म विशेष कृतज्ञ छु। हजारौँ टाढा रहेर पनि तपाईंलाई आएको त्यो असहज अनुभूति, अस्पतालमा तत्काल थप परीक्षणका लागि गर्नुभएको आग्रह र उपचारका हरेक कठिन क्षणमा दिनुभएको साथ म कहिल्यै बिर्सने छैन। त्यसैगरी मेरी आमा सन्ध्या चौलागाईंप्रति म सधैँ ऋणी रहनेछु। जुम्लामा आफ्नो साथमा राखेर मेरो खानपान, स्वास्थ्य र दैनिक जीवनमा दिनुभएको निरन्तर ध्यान मेरो स्वास्थ्यलाभको महत्वपूर्ण आधार थियो। मेरो शरीर कमजोर हुँदा आमाको माया र हेरचाह नै सबैभन्दा ठूलो औषधिजस्तो लाग्थ्यो।

बिहान ६ बजे अचानक समस्या सुरु हुँदा आत्तिएर पनि मलाई एक्लो नछाड्ने मेरा रुममेटहरू र तत्काल अस्पताल पुर्‍याउन सहयोग गर्ने डीएभीका वार्डेनहरूलाई म विशेष धन्यवाद दिन चाहन्छु। त्यो बिहान तपाईंहरूले समयमै गर्नुभएको सहयोगले मेरो उपचारको पहिलो ढोका खोलिदिएको थियो। डीएभीका अध्यक्ष सम्माननीय अनिल केडिया सरलाई पनि म हृदयदेखि धन्यवाद दिन चाहन्छु। एक विद्यार्थी गम्भीर पीडामा रहेको खबर पाउनासाथ अस्पताल पुगेर दिनुभएको साथ र सहयोग मेरा लागि अविस्मरणीय छ। त्यस्तै, पहिलो कठिन समयमा अस्पताल पुगेर मेरो हेरचाहमा सहयोग गर्नुहुने राधिकाप्रति पनि म आभारी छु।

डा. युवराज शर्मा तथा सुमेरु अस्पतालको सम्पूर्ण टोलीले मेरो प्रारम्भिक तीव्र आक्रमणमा उपचार तथा व्यवस्थापन गर्नुभयो। सघन उपचार कक्षसम्मको कठिन यात्रामा मलाई सम्हाल्नुभएकोमा धन्यवाद। धुलिखेल अस्पतालको चिकित्सकीय टोलीप्रति मेरो विशेष आभार छ, जसले समस्या पटक–पटक दोहोरिइरहेको तथ्यलाई गम्भीरतापूर्वक लिएर थप विस्तृत परीक्षण गर्नुभयो।

एमआरसीपीमार्फत पित्तथैलीमा रहेको सूक्ष्म कणको समस्या पहिचान भएपछि मेरो पटक–पटकको पीडाको वास्तविक कारण बुझ्न बाटो खुल्यो। प्रा.डा. पलेस्वान जोशी लाखे अर्थात् डा. पालासा लाखे तथा त्रिभुवन विश्वविद्यालय शिक्षण अस्पतालको सम्पूर्ण टोलीप्रति पनि म हृदयदेखि आभारी छु। अस्पतालमा बिताएका ती पाँच दिन, निरन्तर निगरानी, उपचार र अन्ततः शल्यक्रियामार्फत समस्याको मूल स्रोत हटाउने निर्णय मेरो जीवनमा महत्वपूर्ण मोड बन्यो।

आज ती दिन सम्झँदा मलाई एउटा कुरा गहिरोसँग महसुस हुन्छ, कहिलेकाहीँ शरीरले दिएको संकेत सामान्यजस्तो देखिए पनि त्यसको पछाडि गम्भीर कारण लुकेको हुन सक्छ। एउटै समस्या पटक पटक दोहोरिन्छ भने त्यसलाई सामान्य मानेर छाड्नु हुँदैन। कारण पत्ता लगाउन थप परीक्षण आवश्यक हुन सक्छ। मेरो हकमा पनि प्रारम्भिक परीक्षणले स्पष्ट उत्तर दिएन। तर समस्या दोहोरिइरहेपछि थप गहिराइमा पुगेर खोज्दा अन्ततः वास्तविक कारण भेटियो। त्यसैले आज म आफूले भोगेको पीडालाई केवल एउटा रोगसँगको संघर्षका रूपमा मात्र हेर्दिनँ। यो धैर्य, परिवारको साथ, चिकित्सकीय निर्णय र आशाको परीक्षा पनि थियो।

यो मेरो जीवनको सबैभन्दा कठिन अध्यायमध्ये एउटा थियो। तर यही कठिन अध्यायले मलाई जीवनप्रति नयाँ दृष्टिकोण दियो। अस्पतालका ती रातहरू, सघन उपचार कक्षका ती दिनहरू, शरीरमा जोडिएका उपचारका उपकरणहरू, बारम्बार गरिएका परीक्षण र हरेकपटक फर्किने पीडाले मलाई कमजोर मात्र बनाएनन्; बरु जीवन कति नाजुक र कति मूल्यवान् छ भन्ने पनि सिकाए। आज म विगतको त्यो पीडालाई सम्झँदा डरभन्दा बढी कृतज्ञता महसुस गर्छु—मेरा बुबाप्रति, मेरी आमाप्रति, मेरा शिक्षक तथा साथीहरूप्रति, मेरा रुममेट र वार्डेनहरूप्रति, र मेरो उपचारमा संलग्न प्रत्येक चिकित्सक तथा स्वास्थ्यकर्मीप्रति।

एक वर्षसम्म चलेको त्यो यात्रा अन्ततः एउटा शान्त निष्कर्षमा पुग्यो, म निको भएँ र आज पनि मलाई लाग्छ, जीवनमा कहिलेकाहीँ सबैभन्दा कठिन बाटोले नै हामीलाई जीवनको सबैभन्दा महत्वपूर्ण पाठ सिकाउँछ।