जीवन हाँसो र आँसुबीचको अनन्त यात्रा हो। सुखले संसार चिनाउँछ भने दुःखले आफैँसँग परिचित गराउँछ। मानिस पटक पटक टुट्छ, हार्छ र रुन्छ, तर फेरि उठ्ने साहस पनि उसैभित्र हुन्छ। त्यसैले जीवनको कुनै एउटा दुःखद अध्यायलाई सम्पूर्ण कथा नठानौँ। आँसु पुछ्दै मुस्कुराउनु, घाउ बोकेर अघि बढ्नु नै जीवनको सुन्दरता हो।

जीवन आखिर के हो? सायद, यो बिहानको पहिलो किरणदेखि रातको अन्तिम निद्रासम्म आफूलाई खोजिरहने एउटा अनन्त यात्रा हो। कहिले घामसँगै मुस्कुराउने, कहिले बादलसँगै भिज्ने, कहिले भीडमा हराउने र कहिले आफ्नै मौनताभित्र आफूलाई भेट्ने एउटा अनौठो यात्रा। जीवन केवल हाँसोको नाम होइन, न त केवल आँसुको।

जीवन त हाँसो र आँसुबीचको त्यो लामो दूरी हो, जहाँ मानिसले बिस्तारै आफूलाई चिन्न सिक्छ। कहिलेकाहीँ जीवनले यति धेरै खुसी दिन्छ कि लाग्छ, यो मुस्कान कहिल्यै सकिँदैन; अनि कहिलेकाहीँ त्यही जीवनले यति गहिरो पीडा दिन्छ कि लाग्छ, अब फेरि कहिल्यै मुस्कुराउन सकिँदैन।

तर जीवनको नियम नै यस्तै रहेछ, कुनै खुसी सधैँ रहँदैन, कुनै दुःख पनि सधैँ टिक्दैन। रात जतिसुकै लामो भए पनि बिहान आउँछ, बादल जतिसुकै बाक्लो भए पनि आकाश हराउँदैन, र मानिस जतिसुकै टुटे पनि उसको भित्र कतै न कतै फेरि उठ्ने एउटा सानो साहस बाँकी रहन्छ।

हामी सबै आ–आफ्ना कथाहरू बोकेर हिँडिरहेका हुन्छौँ। कसैको अनुहारमा देखिएको मुस्कानभित्र वर्षौँको पीडा लुकेको हुन सक्छ, कसैको मौनताभित्र हजारौँ शब्दहरू कैद भएका हुन सक्छन्, र कसैले हाँस्दै जीवन बिताइरहेको देखिए पनि उसको मनले कति रातहरू रोएर बिताएको छ, त्यो संसारलाई थाहा हुँदैन।

मानिसहरू प्रायः अरूको बाहिरी जीवनसँग आफ्नो भित्री जीवन तुलना गर्छन्; अरूको हाँसो देखेर आफू दुःखी भएको महसुस गर्छन्, अरूको सफलता देखेर आफ्नो संघर्षलाई सानो ठान्छन्। तर सत्य के हो भने, हामी कसैको पूरा कथा देख्दैनौँ, केवल उसको जीवनको एउटा पाना मात्र देखिरहेका हुन्छौँ।

कसैले आज मुस्कुराइरहेको छ भन्दैमा उसले हिजो रोएको थिएन भन्ने होइन, कसैले आज सफल भएको छ भन्दैमा उसले हिजो संघर्ष गरेको थिएन भन्ने होइन, र कसैले आज बलियो देखिन्छ भन्दैमा ऊ कहिल्यै टुटेको थिएन भन्ने पनि होइन। हरेक मुस्कानको पछाडि एउटा कथा हुन्छ, हरेक आँसुको पछाडि एउटा कारण हुन्छ र हरेक मौनताको पछाडि एउटा अधुरो संवाद लुकेको हुन्छ।

दुःख पनि जीवनकै एउटा गहिरो शिक्षक हो। सुखले हामीलाई संसारसँग परिचित गराउँछ, तर दुःखले हामीलाई आफैँसँग परिचित गराउँछ। सुखमा हामीसँग धेरै मानिसहरू हुन्छन्, तर दुःखमा हामीले आफ्ना वास्तविक मानिसहरू चिन्न थाल्छौँ। जब जीवन सहज हुन्छ, सबै बाटो सुन्दर लाग्छन्; तर बाटोमा काँडा आउँदा थाहा हुन्छ, हामीसँग जुत्ता छ कि छैन, साथ दिने मानिस छन् कि छैनन्, र सबैभन्दा ठूलो कुरा, हामी आफैँसँग हिँड्ने साहस छ कि छैन।

संघर्षले मानिसलाई सधैँ तोड्दैन, कहिलेकाहीँ त्यसले उसलाई अझ गहिरो बनाउँछ; अरूको पीडा बुझ्न, सानो खुसीको ठूलो अर्थ थाहा पाउन र जीवनमा प्राप्त भएका सामान्य कुराहरूको पनि मूल्य महसुस गर्न सिकाउँछ। एक कप चियाको न्यानोपन, थाकेको दिनमा कसैको सानो फोन, मनदेखि आएको एउटा सन्देश, वा कसैको “म छु नि” भन्ने एउटा वाक्य, यी सबै सामान्य देखिए पनि कहिलेकाहीँ यिनै साना कुराहरूले मानिसलाई ठूलो पीडाबाट बचाइरहेका हुन्छन्।

जीवनमा आउने मानिसहरू पनि आफ्नै अर्थ बोकेर आउँछन्; कसैले माया गर्न सिकाउँछ, कसैले विश्वास गर्न, कसैले विश्वास नगर्न, कसैले साथ दिन र कसैले छोडेर गएर पनि जीवनका सबैभन्दा गहिरा पाठहरू सिकाएर जान्छ। कहिलेकाहीँ जीवनले हामीलाई हाम्रो इच्छा अनुसारको कुरा दिँदैन।

हामीले चाहेको मान्छे गुमाउँछौँ, चाहेको अवसर गुमाउँछौँ, चाहेको बाटो बन्द हुन्छ, अनि हामी सोच्न थाल्छौँ—जीवनले हामीलाई किन यति धेरै दुःख दिइरहेको छ? तर धेरैपटक हामीले गुमाएको कुरा नै हाम्रो अन्त्य हुँदैन, त्यो केवल एउटा मोड हुन्छ। केही पानाहरू च्यातिन्छन्, केही अध्यायहरू अधुरा रहन्छन्, तर किताब अझै बाँकी हुन्छ।

आज तपाईं रोइरहनुभएको हुन सक्छ, तर भोलि यही आँसु तपाईंको शक्ति बन्न सक्छ; आज तपाईं एक्लो हुन सक्नुहुन्छ, तर भोलि यही एक्लोपनले तपाईंलाई आफूलाई चिन्न सिकाउन सक्छ; आज तपाईं संघर्ष गरिरहनुभएको हुन सक्छ, तर भोलि यही संघर्ष तपाईंको परिचय बन्न सक्छ। थाक्नु हार होइन, रोउनु कमजोरी होइन र केही समय रोकिएर सास फेर्नु यात्राको अन्त्य होइन।

मानिसको सबैभन्दा ठूलो शक्ति यही हो, ऊ पटक पटक टुट्छ, तर हरेकपटक आफूलाई नयाँ रूपमा जोड्छ; ऊ हार्छ, तर हारबाट बाटो खोज्छ, ऊ रुन्छ, तर आँसु पुछेर फेरि हिँड्छ। त्यसैले आफ्नो जीवनको कुनै एउटा दुःखद अध्यायलाई सम्पूर्ण जीवन नठान्नुहोस्, किनकि तपाईंको कथा अझै सकिएको छैन।

जीवन फूल मात्र होइन, काँडा पनि हो; हाँसो मात्र होइन, आँसु पनि हो, सफलता मात्र होइन, असफलता पनि हो; सुख मात्र होइन, दुःख पनि हो; गन्तव्य मात्र होइन, त्यहाँसम्म पुग्दा पार गरेका सबै संघर्षहरूको नाम पनि हो।

जीवन नदीजस्तै हो, कहिले शान्त भएर बग्छ, कहिले ढुंगासँग ठोक्किन्छ, कहिले तीव्र गतिमा दौडिन्छ र कहिले बाटो खोज्दै घुमाउरो हुन्छ। जीवन वास्तवमा यही हो, आँसु पुछ्दै मुस्कुराउनु, घाउ बोकेर पनि अघि बढ्नु, हारका बीच आशा खोज्नु, र हजारौँ पीडाहरूका बीच पनि भोलि अझ राम्रो हुनेछ भन्ने विश्वास जीवित राख्नु।