सफलताको बाटोमा कहिलेकाहीँ शरीर थाक्छ, मन डराउँछ र परिस्थितिले रोक्न खोज्छ। तर लक्ष्यप्रतिको विश्वास बलियो छ भने मानिसले फेरि एउटा पाइला चाल्न सक्छ। सायद यही एउटा पाइला नै सफलताको सुरुवात हो।
जब शरीरले विश्राम खोजिरहेको थियो, उनले लक्ष्य रोजिन्। जब पीडाले पाइला रोक्न खोजिरहेको थियो, उनले हिम्मतलाई अगाडि बढाइन्। खुट्टामा देखिएका रगतका दागले उनको दौडको गति रोक्न सकेनन्। बरु, ती दागहरू उनको दृढ इच्छाशक्ति, आत्मविश्वास र लक्ष्यप्रतिको समर्पणका साक्षी बने।
चीनको हेङ्सुई लेक म्याराथनमा २५ वर्षीया चिनियाँ धाविका लि मेइजेनले देखाएको साहस र दृढताले अहिले खेलकुदको सीमाभन्दा बाहिर एउटा गहिरो मानवीय कथा बोकेको छ। दौडिरहेका बेला उनलाई महिनावारी सुरु भयो। शरीरमा अचानक आएको प्राकृतिक परिवर्तनसँगै पीडा र असहजता थपियो। तर उनले दौड छाडिनन्।
खुट्टामा रगत देखिँदै थियो। दौडको बीचमा शरीरले दिएको संकेत स्पष्ट थियो, अब रोक। आराम गर। तर उनको मनले भने भनिरहेको थियो, अझै केही पाइला बाँकी छन्।
त्यसपछि सुरु भयो एउटा यस्तो दौड, जुन केवल समयसँगको प्रतिस्पर्धा थिएन। त्यो दौड थियो आफ्नै शरीर, पीडा, सामाजिक संकोच र परिस्थितिसँगको संघर्ष। लि मेइजेन दौडिरहिन्। उनको अगाडि लक्ष्य थियो। पछाडि फर्किने विकल्प उनले रोजिनन्।
अन्ततः उनले २ घण्टा ३५ मिनेटमा दौड पूरा गरिन् र निर्धारित छनोट मापदण्ड पूरा गर्न सफल भएको विवरण सार्वजनिक भएको छ। उनको यो प्रदर्शनले उनलाई केवल सफल धाविकाका रूपमा होइन, कठिन परिस्थितिमा पनि लक्ष्यप्रति अडिग रहने साहसी महिलाका रूपमा चिनाएको छ।
म्याराथन सामान्य दौड होइन। ४२.१९५ किलोमिटरको दूरी पार गर्न शरीरको शक्ति मात्र पर्याप्त हुँदैन। त्यहाँ मानसिक दृढता, अनुशासन, नियमित अभ्यास र पीडा सहने क्षमता पनि उत्तिकै आवश्यक हुन्छ।
एक धावकका लागि दौडको बीचमा शरीरले साथ छाड्नु सबैभन्दा कठिन परिस्थिति हुन सक्छ। त्यसमाथि महिनावारीजस्तो प्राकृतिक प्रक्रियाका कारण हुने शारीरिक असहजता, पेट दुखाइ, कमजोरी र मानसिक तनावले चुनौती थप्न सक्छ।
तर लि मेइजेनले त्यही क्षणमा आफूलाई सम्हालिन्। उनको अगाडि दौडको बाटो थिएन। त्यहाँ एउटा सपना थियो। एउटा लक्ष्य थियो। आफूले गरेको महिनौँको अभ्यास र तयारीको परिणाम थियो। अनि त्यो लक्ष्य पूरा गर्ने दृढ इच्छा थियो। त्यसैले उनले दौडलाई निरन्तरता दिइन्।
उनको खुट्टामा देखिएको रगत कमजोरीको प्रतीक थिएन। त्यो शरीरले भोगिरहेको प्राकृतिक अवस्थाको दृश्य थियो। तर त्यो दृश्यसँगै दौडिरहेकी एक महिला संसारका लागि साहसको प्रतीक बनिरहेकी थिइन्।
महिनावारी महिलाको जीवनको स्वाभाविक जैविक प्रक्रिया हो। तर आज पनि विश्वका धेरै समाजमा यसबारे खुलेर कुरा गर्न हिचकिचाइन्छ। कतिपय ठाउँमा महिनावारीलाई अझै पनि लाज, अपवित्रता वा कमजोरीसँग जोडेर हेरिन्छ।
यही कारणले महिनावारीका विषयमा सार्वजनिक रूपमा बोल्ने महिलाहरूले समेत कहिलेकाहीँ अनावश्यक सामाजिक दबाबको सामना गर्नुपर्छ। लि मेइजेनको कथाले भने एउटा महत्वपूर्ण सन्देश दिएको छ, महिनावारीले महिलाको क्षमता निर्धारण गर्दैन।
महिला धाविका हुन्, खेलाडी हुन्, विद्यार्थी हुन्, कर्मचारी हुन् वा कुनै पनि क्षेत्रमा सक्रिय व्यक्ति, उनीहरूको शरीरमा हुने प्राकृतिक प्रक्रियाले उनीहरूको सपना र क्षमतालाई रोक्नुपर्ने कुनै कारण छैन।
यस घटनाले खेलकुद क्षेत्रमा महिलाका लागि अझ संवेदनशील र व्यावहारिक वातावरणको आवश्यकतालाई पनि उजागर गरेको छ। महिला खेलाडीहरूका लागि महिनावारीसम्बन्धी स्वास्थ्य, उचित आराम, स्वच्छता र आवश्यक सुविधाको सुनिश्चितता खेलकुद व्यवस्थापनको महत्वपूर्ण हिस्सा बन्नुपर्ने आवाजलाई यसले थप बल दिएको छ।
कल्पना गरौँ, म्याराथनको बीचमा तपाईंको शरीर कमजोर हुँदैछ। खुट्टा भारी भएका छन्। पीडा बढिरहेको छ। शरीरमा रगत बगिरहेको छ। वरपर हजारौँ मानिस दौडिरहेका छन्। तपाईंलाई थाहा छ, रोकिएर आराम गर्न सकिन्छ। त्यो क्षणमा धेरैले दौड छाड्न सक्छन्। तर लि मेइजेनले छाडिनन्।
उनले आफ्नो शरीरको अवस्थालाई बेवास्ता गरिन् भन्ने होइन। उनले आफ्नो सीमाभित्र रहेर आफूले रोजेको लक्ष्य पूरा गर्ने निर्णय गरिन्। उनको साहसको सबैभन्दा ठूलो अर्थ यहीँ छ, सफलता सधैँ सहज परिस्थितिमा प्राप्त हुँदैन।
कहिलेकाहीँ सफलता त्यही बेला जन्मिन्छ, जब परिस्थिति हाम्रो पक्षमा हुँदैन। जब बाटो कठिन हुन्छ, जब मन कमजोर हुन्छ, जब शरीरले विश्राम माग्छ, त्यही बेला मानिसको वास्तविक दृढता परीक्षण हुन्छ। लि मेइजेनका लागि पनि त्यो म्याराथन एउटा परीक्षा थियो। तर उनले त्यो परीक्षा समयसँग मात्र होइन, आफैँसँग जितिन्।
उनले २ घण्टा ३५ मिनेटमा दौड पूरा गरिन्। समयको हिसाबले यो एउटा तथ्य हो। तर त्यो समयभित्र लुकेको कथा अझ ठूलो छ। त्यो २ घण्टा ३५ मिनेटमा पीडा थियो। त्यहाँ असहजता थियो। त्यहाँ संघर्ष थियो।तर सबैभन्दा माथि थियो, हार नमान्ने अठोट।
उनको दौड पूरा भएपछि सामाजिक सञ्जालमा उनको साहसको चर्चा भयो। धेरैले उनको दृढ इच्छाशक्तिको प्रशंसा गरे। उनका तस्बिर र भिडियोहरू फैलिँदै गए। उनको कथा खेलकुदको मैदानबाट बाहिर निस्केर संसारभरका महिलासम्म पुग्यो।
कतिपयले उनलाई प्रेरणाको स्रोत माने। कतिपयले उनको साहसलाई महिला सशक्तीकरणसँग जोडे। धेरैका लागि उनी एउटा यस्तो उदाहरण बनिन्, जसले कठिन परिस्थितिमा पनि लक्ष्य नछाड्न प्रेरणा दिन्छ।
खेलकुदमा सफलता भन्नासाथ हामी प्रायः पदक, प्रमाणपत्र वा रेकर्ड सम्झन्छौँ। तर हरेक सफलताको कथा पोडियममा उभिएर मात्र लेखिँदैन। कहिलेकाहीँ सफलता त्यो क्षण हो, जब मानिसले हार मान्ने हजार कारणबीच एउटा कारण खोज्छ, अगाडि बढ्ने।
लि मेइजेनको कथा त्यस्तै कथा हो। उनले म्याराथनमा विश्व कीर्तिमान कायम गरिन् कि गरिनन्, त्योभन्दा ठूलो कुरा उनले एउटा कठिन परिस्थितिमा आफ्नो साहस कायम राखिन्। उनले आफूलाई कमजोर ठानिनन्। उनले आफ्नो प्राकृतिक अवस्थालाई आफ्नो लक्ष्यको अन्त्य बन्न दिइनन्।
उनको खुट्टामा देखिएका रगतका दागहरू आज धेरैका लागि एउटा प्रतीक बनेका छन्, संघर्षको, सहनशीलताको र अठोटको। तर उनको कथालाई केवल ‘पीडा सहेर दौडिएकी महिला’ भनेर बुझ्नु पनि पर्याप्त हुँदैन। उनको कथाको अर्को महत्वपूर्ण पक्ष हो, महिलाको शरीरप्रति समाजको दृष्टिकोण परिवर्तन गर्नुपर्ने आवश्यकता।
महिलालाई बलियो हुन आफ्नो प्राकृतिक अवस्थासँग लड्नैपर्छ भन्ने होइन। बरु, समाज र खेलकुद संरचनाले उनीहरूको शरीरलाई बुझ्नुपर्छ, सम्मान गर्नुपर्छ र आवश्यक सहयोग उपलब्ध गराउनुपर्छ।
लि मेइजेनले दौड पूरा गरिन्। तर उनको दौडले एउटा प्रश्न पनि छाडेको छ, महिला खेलाडीहरूलाई आफ्नो शरीरसँग संघर्ष गरेर मात्र सफल हुनुपर्ने अवस्था कहिलेसम्म रहने?
हेङ्सुई लेक म्याराथनको त्यो दिन लि मेइजेनका लागि एउटा प्रतियोगिता मात्र थिएन। त्यो दिन उनले आफ्नो जीवनको एउटा कठिन परीक्षा पार गरिन्। उनको दौडले संसारलाई एउटा सरल तर शक्तिशाली सन्देश दिएको छ, परिस्थिति कठिन हुँदैमा सपना सानो बनाउनुपर्दैन।
सफलताको बाटोमा कहिलेकाहीँ शरीर थाक्छ, मन डराउँछ र परिस्थितिले रोक्न खोज्छ। तर लक्ष्यप्रतिको विश्वास बलियो छ भने मानिसले फेरि एउटा पाइला चाल्न सक्छ। सायद यही एउटा पाइला नै सफलताको सुरुवात हो।
लि मेइजेनको म्याराथन त्यसैले ४२ किलोमिटरको यात्रा मात्रै होइन। यो एउटा यस्तो यात्रा हो, जहाँ एउटी महिलाले आफ्नो शरीरले दिएको कठिन संकेतबीच पनि आफ्नो लक्ष्यलाई सम्झिइन्, आफूभित्रको साहसलाई समातिन् र अन्तिम रेखासम्म पुगिन्।
उनको कथा हामीलाई सम्झाउँछ, सफल मानिसहरूलाई कहिल्यै पीडा हुँदैन भन्ने होइन। सफल मानिसहरू पीडाका बीच पनि आफ्नो बाटो पहिचान गर्न सक्छन् र कहिलेकाहीँ, संसारले सबैभन्दा ठूलो प्रेरणा त्यही मानिसबाट पाउँछ, जो रगतका दाग लुकाउन होइन, आफ्नो लक्ष्य पूरा गर्न दौडिरहन्छ।
लि मेइजेनको त्यो दौड आज एउटा प्रश्न पनि हो, एउटा उत्तर पनि। प्रश्न : कठिनाइ आएपछि हामी कति टाढासम्म अघि बढ्न सक्छौँ? उत्तर : जबसम्म लक्ष्यप्रतिको विश्वास बाँकी हुन्छ, तबसम्म अन्तिम रेखा अझै टाढा हुँदैन।
यो म्याराथन पछि नेपालबाट सुरु भएको ‘मर्यादित महिनावारी’को अवधारणाले जीवनका सबै क्षेत्र, तह र खेलकुदमा समेत महिनावारीका आधारमा हुने जुनसुकै विभेदको अन्त्य हुनुपर्छ भन्ने बहसको दायरालाई फराकिलो पारेको अभियन्ता डा. राधा पौडेलको धारणा छ।
उनका अनुसार खेलकुद क्षेत्रमा समानता कायम गर्न र पाठेघर लिएर जन्मेका व्यक्तिहरूको समान सहभागिता सुनिश्चित गर्न मर्यादित महिनावारीको ठूलो भूमिका रहन्छ।
उनले भनिन्, ‘यसले महिनावारीलाई लाज वा बन्देजको विषय नबनाई उनीहरूको मौलिक मानव अधिकार, विशेष गरी स्वतन्त्रता, समानता, छुवाछूत विरुद्धको अधिकार र सम्मानपूर्वक जिउन पाउने अधिकारको प्रयोग र दाबी गर्न सशक्त आधार प्रदान गर्दछ।’
