जेनजी अहिले नेपालको सबैभन्दा निर्णायक शक्ति हो। यो पुस्ता देश बनाउने सबैभन्दा ठोस आधार पनि हो। गलत दिशा, आवेग र विभाजनले चले देश ध्वस्त पार्ने प्रमुख कारण पनि बन्न सक्छ।

हालको राजनीतिक परिदृश्यमा जेनजी (Gen-Z) पुस्ता नेपालको भविष्यनिर्धारक शक्ति बनेर उदाएको छ। २०७९ मा जनताले दिएको मतको दुरुपयोग, सुशासनको अभाव, भ्रष्टाचारको चरम रूप, र पुराना दलहरूको गैरजिम्मेवार राजनीतिक संस्कृतिप्रति आक्रोशको विस्फोट स्वरूप २०८२ मा उठेको जनविद्रोहले जेनजीलाई परिवर्तनको अग्रपंक्तिमा उभ्यायो।

यही कारण आज जेनजी राष्ट्रनिर्माणका लागि सबैभन्दा ठूलो आशा पनि बनेको छ, र व्यवस्थामा असन्तुलन आए देश ध्वस्त पार्ने जोखिम पनि यही पुस्ताबाट उत्पन्न हुन सक्छ।

जेनजी देश बनाउने प्रमुख कारण

पहिलो, जेनजी भ्रष्टाचारविरुद्ध सबैभन्दा स्पष्ट, निर्भय र कडा आवाज उठाउने पुस्ता हो। अन्याय, कुशासन र भ्रष्टाचारविरुद्ध उनीहरूले सामाजिक दबाब मात्र होइन, डिजिटल आन्दोलनमार्फत व्यापक जनमत निर्माण गर्ने क्षमता राख्छन्।

दोस्रो, यो पुस्ता सूचना र तथ्यहरूमा आधारित निर्णय गर्छ। तथ्य-जाँच, विश्लेषण र अनुसन्धानमा उनीहरूको पहुँच छ, यसले गलत नेतृत्व, झुटो प्रचार र राजनीतिक छलकपटलाई कमजोर बनाउँछ।

तेस्रो, परिवर्तनप्रति जेनजीको अभिलाषा अत्यन्त बलियो छ। समानता, पारदर्शिता, अवसर र न्यायका मुद्दा उठाउँदै उनीहरूले देशलाई नयाँ दिशामा लैजाने आधार निर्माण गर्छन्।

चौथो, उनीहरूले पुरानो राजनीतिक ढर्रा, गुटबन्दी र असक्षम नेतृत्वलाई चुनौती दिएर नयाँ सिद्धान्त, नयाँ नेतृत्व र नयाँ राजनीतिक संस्कारलाई अगाडि ल्याउने शक्ति देखाइरहेका छन्।

यी सकारात्मक विशेषताले जेन–जीलाई देश निर्माणको सबैभन्दा ठूलो उत्प्रेरक बनाउँछ

जेनजी देश ध्वस्त पार्ने जोखिम

तर अर्कोतर्फ, जेनजीकै सक्रियता कहिलेकाहीँ देशलाई अस्थिर बनाउने कारक पनि बन्न सक्छ।

पहिलो, यो पुस्ता आवेग र भावनामा छिटो चल्ने स्वभावको छ। सोशल मिडिया ट्रेन्ड र भावनात्मक प्रतिक्रिया तत्काल निर्णयको आधार बने राष्ट्र नीतिगत अस्थिरता निम्तिन सक्छ।

दोस्रो, अनुभवको अभावले व्यवहारिक राजनीति, दीर्घकालीन योजना र कूटनीतिक संवेदनशीलता बुझ्न कठिन हुन सक्छ।

तेस्रो, डिजिटल ध्रुवीकरण (polarization) ले जेनजीलाई दुई ध्रुवमा विभाजित गरिदिन्छ, ‘सबै राम्रो’ र ‘सबै खराब’ जस्ता अतिवादी सोचले समाजमा टकराव र असहिष्णुता बढाउन सक्छ।

चौथो, गलत सूचना वा प्रचारप्रसारमा छिटो ढल्ने जोखिम रहन्छ। अफवाह वा अपुष्ट जानकारीमा आधारित ठूलो आन्दोलनले देशलाई गलत दिशामा लैजान सक्छ।

पाँचौँ, ‘पुरानो पूरै फालेर नयाँ मात्र सही’ भन्ने दृष्टिकोणले राजनीतिक अस्थिरता र संस्थागत कमजोरी निम्त्याउन सक्छ।

जेनजी अहिले नेपालको सबैभन्दा निर्णायक शक्ति हो। यो पुस्ता देश बनाउने सबैभन्दा ठोस आधार पनि हो र गलत दिशा, आवेग र विभाजनले चले देश ध्वस्त पार्ने प्रमुख कारण पनि बन्न सक्छ।

त्यसैले, जोश + ज्ञान + तथ्य + अनुशासन मिलेर अघि बढेमा जेनजीले राष्ट्रनिर्माणमा इतिहास रच्नेछ। तर जोश मात्र र दिशा बिना अगाडि बढेमा देशले फेरि ठूलो मूल्य चुकाउनु पर्नेछ।