कर्णाली स्वास्थ्य विज्ञान प्रतिष्ठान (केएएचएस) का वार्डहरूमा बिरामीको नाडी छाम्ने र औषधि सिफारिस गर्ने आवासीय चिकित्सकहरू यतिबेला फरक भूमिकामा देखिएका छन्।
अस्पतालको नियमित क्लिनिकल दैनिकीबाट केही समय निकालेर उनीहरू कर्णालीका दुर्गम बस्तीहरूमा विद्यमान स्वास्थ्य समस्यालाई वैज्ञानिक ढङ्गले विश्लेषण गर्ने कला सिक्दैछन्।
प्रतिष्ठानमा स्नातकोत्तर (पीजी) तह अध्ययनरत आवासीय चिकित्सकहरूका लागि पाँचदिने ‘अनुसन्धान विधि’ (रिसर्च मेथोडोलोजी) कार्यशाला सुरु भएको छ। कार्यशालाको पहिलो दिन १० जना आवासीय चिकित्सक सहभागी छन्।
भौगोलिक विकटता, स्रोत-साधनको सीमितता र विशिष्ट किसिमका जनस्वास्थ्य चुनौती झेल्दै आएको कर्णालीमा यो कार्यशाला केवल डिग्री हासिल गर्ने औपचारिकतामा मात्र सीमित छैन; यसले स्थानीय स्वास्थ्य समस्यालाई वैज्ञानिक प्रमाणका आधारमा सम्बोधन गर्ने आधार तयार गर्दैछ।
कार्यशालाको मुख्य उद्देश्य स्नातकोत्तर तहका चिकित्सकहरूलाई अनुसन्धानका आधारभूत सिद्धान्त, अनुसन्धान प्रस्ताव (रिसर्च प्रपोजल) लेखन, आधुनिक तथ्याङ्कीय सफ्टवेयरको प्रयोग, संस्थागत अनुसन्धान समिति (आईआरसी) मा प्रस्ताव पेस गर्ने प्रक्रिया तथा थेसिस प्रोटोकल निर्माणमा दक्ष बनाउनु हो।
क्लिनिकल अभ्यासबाट वैज्ञानिक खोजतर्फ
प्रतिष्ठानको संस्थागत अनुसन्धान समिति (आईआरसी) का सदस्य–सचिव प्रा. डा. उमेश राज अर्यालको नेतृत्वमा सञ्चालित कार्यशालाको पहिलो सत्र नै विचारोत्तेजक रह्यो।
‘इन्ट्रोडक्सन टु मेडिकल रिसर्च: फ्रम क्लिनिकल प्राक्टिस टु साइन्टिफिक इनोभेसन एन्ड डिस्कभरी’ विषयमा प्रस्तुति दिँदै प्रा. डा. अर्यालले चिकित्सकहरूलाई अस्पतालको कोठाभित्र गरिने उपचार पद्धतिबाट माथि उठेर नवीन खोजतर्फ कसरी अघि बढ्ने भन्ने मार्गचित्र प्रस्तुत गरे।
अनुसन्धान नयाँ ज्ञान सिर्जना गर्ने र विद्यमान अनुसन्धानका रिक्तता (रिसर्च ग्याप) पहिचान गर्ने वैज्ञानिक माध्यम भएकाले डाक्टरहरू स्वयं अनुसन्धाता बन्नुपर्ने उनको जोड थियो।
ग्रामीण अनुसन्धानको विश्वव्यापी महत्त्व
कार्यशाला उद्घाटन गर्दै प्रतिष्ठानका उपकुलपति प्रा. डा. सूर्यराम मेन्याङ्बोले अनुसन्धानलाई प्रतिष्ठानको पहिलो प्राथमिकतामा राख्ने प्रतिबद्धता जनाए।
“अनुसन्धान प्रक्रिया केही हदसम्म पट्यारलाग्दो लाग्न सक्छ, तर स्वास्थ्य क्षेत्रको वास्तविक सुधारका लागि यो अपरिहार्य छ,” उनले भने, “विभिन्न राष्ट्रिय तथा अन्तर्राष्ट्रिय संघ-संस्थासँगको सहकार्यमार्फत हामी कर्णालीमा अनुसन्धानको दायरा फराकिलो बनाउनेछौँ।”
त्यस्तै, प्रतिष्ठानका रेक्टर प्रा. डा. धर्मदत्त सुवेदीले जुम्लाजस्ता ग्रामीण भेगमा गरिने अध्ययनको मूल्य विश्वस्तरमै अद्वितीय हुने धारणा राखे।
“विश्वमै ग्रामीण तथा दुर्गम भूगोलमा आधारित स्वास्थ्य अनुसन्धानहरू निकै न्यून छन्,” रेक्टर सुवेदीले भने, “यहाँ गरिने अध्ययनले अन्तर्राष्ट्रिय ज्ञानको भण्डारमा नयाँ आयाम थप्नुका साथै समुदायको तल्लो तहसम्म सकारात्मक नीतिगत परिवर्तन ल्याउन सघाउँछ।”
उनले अनुसन्धानमा प्रश्न सोध्ने संस्कृतिको विकास हुनुपर्ने भन्दै जति धेरै जिज्ञासा राखिन्छ, सत्यको नजिक त्यति नै पुगिने उल्लेख गरे।
समुदायसँग जोडिनुपर्ने अनुसन्धान
प्रतिष्ठानको आईआरसीका अध्यक्ष डा. दीपक काफ्लेले अनुसन्धानलाई पुस्तकालयको दराज वा जर्नलको पानामा मात्र सीमित राख्न नहुने तर्क गरे। “अनुसन्धान केवल सैद्धान्तिक विलासिता हुनुहुँदैन; यो समुदायकेन्द्रित र व्यावहारिक हुनुपर्छ, जसको प्रत्यक्ष लाभ गाउँका नागरिकले पाउन सकून्,” उनले प्रस्ट्याए।
कार्यक्रममा रजिस्ट्रार प्रकाशचन्द्र खत्री तथा डिन डा. सन्दीप श्रेष्ठ लगायतले पनि अनुसन्धान संस्कृतिलाई संस्थागत गर्नुपर्ने आवश्यकता औँल्याए।
पाँच दिनसम्म चल्ने यस सघन कार्यशालामा सहभागीहरूले अध्ययन डिजाइन, तथ्याङ्क सङ्कलन, व्यवस्थापन तथा विश्लेषण र त्यसको वैज्ञानिक दस्तावेजीकरणबारे सैद्धान्तिक र व्यावहारिक ज्ञान लिनेछन्।
कर्णालीका आफ्नै खाले पोषण समस्या, मातृ तथा बालस्वास्थ्यका जटिलता र भौगोलिक रूपमा विशिष्ट रोगका स्वरूपहरू छन्।
स्थानीय तहमै तयार भइरहेका यी विशेषज्ञ चिकित्सकहरूले अब उपचारसँगै प्रमाणमा आधारित तथ्यहरू उजागर गर्ने अपेक्षा गरिएको छ, जसले समग्र कर्णालीको स्वास्थ्य प्रणालीलाई नयाँ दिशा दिन सकोस्।
