नेपालको कर्णाली प्रदेश, दैलेख जिल्लामा अवस्थित पानीमै आगो बल्ने प्राकृतिक मुहान विश्वकै अत्यन्त दुर्लभ र अद्भुत चमत्कारमध्ये एक मानिन्छ। प्रकृतिका गहिरा रहस्य कहिलेकाहीँ सतहमै प्रकट हुन्छन् र दैलेखको जलजले क्षेत्र त्यसको उत्कृष्ट उदाहरण हो।
यहाँ सतहमुनि वर्षौँदेखि सञ्चित ग्यासका सूक्ष्म बुलबुले पानीसँगै माथि निस्किने र सामान्य चिङ्गारीले पनि तुरुन्त दहन हुने क्षमताका कारण पानीको सतहमै निरन्तर ज्वाला बलिरहेको देखिन्छ।
वैज्ञानिक अध्ययनका क्रममा चिनियाँ कम्पनीहरूले यहाँ १०० घन मिटरभन्दा बढी प्राकृतिक ग्यासको भण्डार फेला पारेको प्रमाणले यो क्षेत्रलाई भूगर्भीय हिसाबले अझ महत्त्वपूर्ण बनाएको छ। विश्वका थोरै स्थानमा मात्र पाइने ‘इटर्नल फ्लेम’ अर्थात कहिल्यै नअझलिने प्राकृतिक आगो मध्ये दैलेखको जलजले एक उल्लेखनीय उदाहरणका रूपमा स्थापित हुँदै गएको छ।
पृथ्वीको भित्री ताप, भूचाप, रासायनिक प्रतिक्रिया तथा भूमिगत ग्यास दबाबको संयोजनले यस्तो निरन्तर ज्वाला उत्पन्न गराउँछ, जसलाई वैज्ञानिकहरूले प्राथमिक ज्वालामुखीय गतिविधिको संकेतका रूपमा समेत हेर्ने गरेका छन्। धार्मिक दृष्टिकोणले यो आगोलाई स्थानीय समुदायले शक्ति, पवित्रता र परम्परागत अनुष्ठानहरूसँग जोडेर सम्मान गर्छन्।
पर्यटकीय दृष्टिले भने, यो केवल हेर्नैपर्ने प्राकृतिक चमत्कार मात्र होइन, नेपालको पहिचानलाई विश्वमै प्रस्ट र आकर्षक ढंगले प्रस्तुत गर्ने दुर्लभ सम्पदा पनि हो। यति सीमित स्थानमा मात्र पाइने यस्तो अद्वितीय प्राकृतिक घटना नेपालका लागि गौरवको विषय बनेको छ।
यदि जलजले क्षेत्रको संरक्षण, वैज्ञानिक अनुसन्धान, आधारभूत पूर्वाधार विस्तार, पर्यटन प्रवर्द्धन र अन्तर्राष्ट्रियस्तरमा प्रभावकारी प्रचार प्रसार गर्न सकियो भने दैलेख भू पर्यटन, धार्मिक पर्यटन र वैज्ञानिक पर्यटनको उत्कृष्ट केन्द्र बन्न सक्छ।
पानी र आगोको सहअस्तित्वले प्रस्तुत गरेको यो अनुपम दृश्यले प्रकृति, विज्ञान र मानव जिज्ञासालाई एउटै थलोमा जोड्दै नेपालमा खोज, अध्ययन र अनुसन्धानका नयाँ सम्भावनाका ढोका खोलिदिएको छ।
