दलित अभियानमा मेरो पूर्ण समर्थन छ र यो समर्थन केवल शब्दमा सीमित छैन। यो मेरो प्रतिबद्धता हो– एक समतामूलक समाजका लागि लड्ने, जहाँ कसैलाई पानी छोएको वा प्रेम गरेको कारण मारिनुपर्दैन।
नवराज विक र अन्य पाँच जनाको कथित “अतिवादी”हरूको हातबाट भएको हत्या केवल एक घटना होइन, यो हाम्रो समाजको गहिरो जरा गाडिएको जातीय भेदभाव र हिंसाको कुरूप चित्र हो।
यस्ता घटनाहरू आज पनि हाम्रो समाजमा निरन्तर घटिरहेका छन्। जब हामी कथित “आधुनिक” युगमा छौं, विश्व कृत्रिम बुद्धिमत्ता (AI) को दुनियाँमा प्रवेश गरिसकेको छ, तर हाम्रो सोच, हाम्रो समाजको चेतना र विशेष गरी अभिजात वर्गको मानसिकता कहाँ छ? यो प्रश्नले हामीलाई गम्भीर आत्ममंथन गर्न बाध्य बनाउँछ।
हाम्रो समाजमा जातीय भेदभावको जरा यति गहिरो छ कि यो हरेक क्षेत्रमा प्रकट हुन्छ। पानी छोएको आधारमा कुटिनुपर्ने, प्रेम गरेको कारणले घर जलाउनुपर्ने, मारिनुपर्ने, वा सङ्गत गरेको कारणले हेपिनुपर्ने जस्ता घटनाहरूले हाम्रो सामाजिक संरचनाको क्रूरता उजागर गर्छन्।
दलित समुदायले बनाएका घरमा अभिजात वर्गका लागि “बिराजमान” हुन कुनै आपत्ति हुँदैन, तर तिनै दलितले त्यही घरको जग छुन नहुने किन? दलितले बनाएका भाँडाकुँडामा खाना खान मिल्छ, तर तिनलाई छुन नहुने किन?
दलितले बनाएका बाजा बजाउन, मूर्तिहरू पूजा गर्न, मन्दिरहरूमा प्रवेश गर्न कुनै रोकटोक छैन, तर तिनलाई सामाजिक सम्मान र समानताको अधिकार किन दिइँदैन?
यो दोहोरो मापदण्डले हाम्रो समाजको पाखण्डी चरित्रलाई स्पष्ट पार्छ। विशेष गरी, अभिजात वर्गले दलित महिलामाथि आँखा लगाउन कुनै हिचकिचाहट देखाउँदैन।
तर एक दलित युवाले प्रेम गरेको आधारमा उसको हत्या हुन्छ, घर जल्छ र समाजबाट बहिष्कृत गरिन्छ। यो कस्तो समाज हो, जहाँ डिग्री र अनुसन्धानको कुरा गर्नेहरूको मानसिकता अझै मध्ययुगीन छ?
हामी डिग्री र शैक्षिक योग्यताको कुरा गर्छौं, तर के यी डिग्रीधारीहरूमा सामाजिक न्याय र समानताको चेतना छ? एक डिग्रीधारीलाई हलो जोत्न, कपडा सिलाउन, घर बनाउन वा दैनिक उपभोग्य सामग्री निर्माण गर्न आउँछ? यदि आउँदैन भने, यो डिग्रीको अर्थ के रह्यो र?
हाम्रो शिक्षा प्रणालीले हामीलाई ज्ञान र सीपभन्दा बढी अहङ्कार र विभेदको भावना सिकाएको छ। दलित समुदायले परम्परागत रूपमा सीप र श्रमको क्षेत्रमा योगदान दिँदै आएको छ। तर तिनको योगदानलाई हाम्रो समाजले कहिल्यै सम्मान दिएको छैन। बरु, तिनलाई अपमान र हिंसाको सिकार बनाइएको छ।
हाम्रो समाजमा मठमन्दिर, भोजभतेर, पूजा–आजा र सार्वजनिक स्थलहरूमा यस्ता कुरूप कुरितीविरुद्ध एकजुट भएर आवाज उठाउनु जरुरी छ। अब न्याय माग्न कानुनको ढोका ढक्ढक्याउने समय होइन, आफ्नो आवाजलाई बुलन्द बनाउने र अधिकार खोस्ने समय हो।
दलित समुदायको यो अभियान केवल दलितका लागि मात्र होइन, यो समग्र समाजको मुक्तिका लागि हो। यो अभियानले हामीलाई प्रश्न गर्छ: हामी कस्तो समाजको परिकल्पना गरिरहेका छौं?
जहाँ जातको आधारमा कसैको जीवनमाथि खेलवाड गरिन्छ, जहाँ प्रेम गर्नु अपराध ठहरिन्छ, जहाँ समानताको कुरा केवल किताब र भाषणमा सीमित रहन्छ। वास्तवमा हामी कहाँ छौं? हाम्रो सोच कहाँ छ? अभिजात वर्गको मानसिकतामा कहिले परिवर्तन आउँछ? यी प्रश्नहरूको जवाफ खोज्न हामीले व्यक्तिगत र सामूहिक रूपमा पहल गर्नुपर्छ।
१. सामाजिक जागरण: हरेक मठमन्दिर, स्कूल, गाउँ र शहरमा जातीय भेदभावविरुद्ध जागरण अभियान चलाउनुपर्छ। सामाजिक सञ्जाल, सञ्चारमाध्यम र स्थानीय मञ्चहरूमा यस्ता मुद्दाहरूलाई प्राथमिकता दिनुपर्छ।
२. शिक्षामा सुधार: हाम्रो शिक्षा प्रणालीले जातीय समानता, सामाजिक न्याय र मानवअधिकारको महत्त्व सिकाउनुपर्छ। डिग्रीले केवल कागजको टुक्रा होइन, सामाजिक परिवर्तनको हतियार बन्नुपर्छ।
३. कानुनी जवाफदेहीता: जातीय भेदभाव र हिंसाका घटनामा संलग्नहरूलाई कडा कानुनी कारबाही हुनुपर्छ। कानुनको कार्यान्वयनमा कुनै सम्झौता गर्नुहुँदैन।
४. सामूहिक ऐक्यबद्धता: दलित अभियान केवल दलित समुदायको लडाइँ होइन, यो हरेक न्यायप्रेमी व्यक्तिको लडाइँ हो। हामी सबैले यो अभियानमा साथ दिनुपर्छ।
नवराजको कथाले हामीलाई झक्झकाइरहेको छ। हाम्रो समाज अझै धेरै परिवर्तनको पर्खाइमा छ। यो लेख केवल शब्दहरूको सङ्ग्रह होइन, यो एक आह्वान हो– हामी सबै एकजुट भएर जातीय भेदभाव, हिंसा र अन्यायविरुद्ध लडौं। यो समय हो, हाम्रो आवाजलाई बुलन्द बनाउने, हाम्रो अधिकार खोस्ने र वर्गविहीन समाजको सपना साकार पार्ने।
दलित अभियानमा मेरो पूर्ण समर्थन छ र यो समर्थन केवल शब्दमा सीमित छैन। यो मेरो प्रतिबद्धता हो– एक समतामूलक समाजका लागि लड्ने, जहाँ कसैलाई पानी छोएको वा प्रेम गरेको कारण मारिनुपर्दैन। आउनुहोस्, यो महान अभियानमा जोडिऔं, र हाम्रो समाजलाई साँच्चिकै मानवताको पहिचान बनाऔं।
