“हाम्रो आस्था हाम्रो पहिचान हो, तर यहाँ यही पहिचान संकटमा परेको छ।” चीनको एक प्रतिष्ठित विश्वविद्यालयमा अध्ययनरत एक विदेशी मुस्लिम विद्यार्थीको यो भनाइ आज त्यहाँ रहेका धेरै मुस्लिम विद्यार्थीहरूको साझा अनुभव बनेको छ।
पछिल्लो समय चीनले ‘धार्मिक चिनियाँकरण’ (Sinicization of Religion) नीतिलाई कडाइका साथ लागू गर्दै जाँदा मुस्लिम समुदाय, विशेषगरी विदेशी विद्यार्थीहरू, प्रत्यक्ष रूपमा प्रभावित भएका छन्।
हालै सार्वजनिक भएका विभिन्न अन्तर्राष्ट्रिय रिपोर्ट तथा सामाजिक सञ्जालका सामग्रीहरूले देखाउँछन् कि चीनका विभिन्न प्रान्तहरूमा मुस्लिमहरूको धार्मिक अभ्यासमाथि निगरानी र नियन्त्रण उल्लेखनीय रूपमा बढेको छ।
विशेषगरी इद-उल-फित्रजस्तो महत्वपूर्ण धार्मिक पर्वमा समेत सामूहिक नमाजमा रोक लगाइएको घटनाले व्यापक चर्चा पाएको छ। युनान प्रान्तस्थित नाजियायिङ मस्जिदमा इदका दिन देखिएको तनावपूर्ण अवस्था यसैको उदाहरण हो, जहाँ मस्जिदको मुख्य प्रवेशद्वारमा सुरक्षा बलको बाक्लो उपस्थिति थियो र केही विदेशी विद्यार्थीहरूलाई प्रवेशमा रोक लगाइएको बताइएको छ।
विद्यार्थीहरूको भनाइअनुसार नमाजको मुख्य समयमा “मर्मत कार्य” को बहाना बनाएर मस्जिद बन्द गरिएको थियो, जसले यो कदम योजनाबद्ध भएको आशंका थप बलियो बनाएको छ।
विशेषगरी बंगलादेश र पाकिस्तानका विद्यार्थीहरूलाई लक्षित गरी गरिएको यस्तो व्यवहारले चीनमा अध्ययनरत अन्य विदेशी मुस्लिमहरूमा पनि त्रास फैलाएको छ।
धार्मिक गतिविधिमाथिको नियन्त्रण केवल भौतिक उपस्थितिमा सीमित छैन। आधुनिक प्रविधिको प्रयोगले यसलाई अझ कडा बनाएको छ।
सिइनिङ र लिन्सिया जस्ता क्षेत्रहरूमा, जुन कुनै समय ‘चीनको सानो मक्का’ भनेर चिनिन्थे, त्यहाँका साना मस्जिद तथा नमाज स्थलहरू क्रमशः बन्द गरिँदै छन्। धेरै मस्जिदका प्रवेशद्वारमा एआई-आधारित फेस रिकग्निसन क्यामेरा जडान गरिएको छ, जसले ‘अनधिकृत’ व्यक्तिहरूलाई चिनेर प्रवेश निषेध गर्ने काम गरिरहेको छ।
त्यसैगरी, बेइजिङ र साङ्घाईका विश्वविद्यालयहरूमा अध्ययनरत मुस्लिम विद्यार्थीहरूलाई आफ्नो होस्टेल कोठाभित्रै सीमित भएर नमाज पढ्न निर्देशन दिइएको छ।
सामूहिक रूपमा नमाज आयोजना गर्न खोज्नेहरूलाई कडा कारबाही र निष्कासनसम्मको चेतावनी दिइएको बताइन्छ। यस्तो अवस्थाले विद्यार्थीहरूलाई मानसिक रूपमा समेत दबाबमा पारिरहेको छ।
यस घटनाक्रमले नेपालसहित अन्य देशका मुस्लिम समुदायमा पनि चिन्ता बढाएको छ। चीन उच्च शिक्षाका लागि नेपाली विद्यार्थीहरूको लोकप्रिय गन्तव्य भएकाले त्यहाँ रहेका नेपाली मुस्लिम विद्यार्थीहरू पनि यस्तै अवस्थाको सामना गर्नुपर्ने हो कि भन्ने प्रश्न उठ्न थालेको छ। सामाजिक सञ्जालमा यसबारे बहस चर्किंदै गएको छ।
मानवअधिकारसम्बन्धी अन्तर्राष्ट्रिय संस्थाहरूले चीनको यस नीतिप्रति गम्भीर चासो व्यक्त गरेका छन्। उनीहरूका अनुसार धार्मिक स्वतन्त्रता आधारभूत मानवअधिकार हो, जसलाई यसरी सीमित गर्नु अन्तर्राष्ट्रिय मापदण्डविपरीत हो।
तर चीनले भने यस्ता आरोपलाई अस्वीकार गर्दै यसलाई आफ्नो आन्तरिक मामिला र ‘कट्टरपन्थी नियन्त्रण’ का लागि आवश्यक कदम भएको बताउँदै आएको छ। यद्यपि, वास्तविकता भने फरक देखिन्छ।
आफ्नो धर्मअनुसार अभ्यास गर्नबाट वञ्चित विद्यार्थीहरूका लागि यो केवल सुरक्षाको विषय होइन, बरु उनीहरूको पहिचान र मौलिक अधिकारमाथिको गम्भीर हस्तक्षेप हो। धार्मिक स्वतन्त्रताको उज्यालो खोजिरहेका यी विद्यार्थीहरूका लागि चीनको वर्तमान वातावरण भने झन् अँध्यारो बन्दै गएको छ।
