कानुनले मात्र यस्तो समस्या समाधान गर्न सक्दैन। समाजमा व्यापक चेतना फैलाउनु पनि उत्तिकै आवश्यक छ।
नेपालजस्तो सभ्यता, संस्कार र मानवीय मूल्यमा गर्व गर्ने समाजमा पछिल्ला वर्षहरूमा बालविवाह, बलात्कार तथा बलात्कारपछि हत्या जस्ता जघन्य अपराधहरू बढ्दै जानु अत्यन्त चिन्ताजनक विषय बनेको छ। यी घटनाहरू केवल सामाजिक विकृति मात्र होइनन्, राज्यको कानुनी व्यवस्था, राजनीतिक इच्छाशक्ति र सामाजिक चेतनाको अवस्थालाई पनि स्पष्ट रूपमा उजागर गर्ने संकेत हुन्।
जब समाजमा अपराधीहरूलाई कानुनको डर कम हुन्छ र न्याय प्रक्रिया ढिलो हुन्छ, तब यस्ता अपराधहरू बढ्दै जानु स्वाभाविक हुन्छ। आज धेरै बालिका र महिलाहरूले आफ्नै समाजमा असुरक्षा महसुस गर्न थालेका छन्, जुन कुनै पनि सभ्य राष्ट्रका लागि गम्भीर चेतावनी हो।
बालविवाह बढ्नुका पछाडि गरिबी, अशिक्षा, सामाजिक परम्परा र चेतनाको कमी प्रमुख कारणका रूपमा देखिन्छन्। अझै पनि ग्रामीण क्षेत्रमा सानो उमेरमै छोरीको विवाह गरिदिने प्रचलन पूर्ण रूपमा अन्त्य हुन सकेको छैन।
यसले बालिकाको शिक्षा, स्वास्थ्य र उज्ज्वल भविष्यलाई गम्भीर रूपमा असर पुर्याउँछ। बालविवाहले महिलामाथि हुने हिंसा, शोषण र असमानताको चक्रलाई अझ बलियो बनाउँछ। राज्यले कानुनी रूपमा बालविवाहलाई अपराध घोषणा गरेको भए पनि यसको प्रभावकारी कार्यान्वयन हुन नसक्दा समस्या अझै जटिल बन्दै गएको छ।
त्यसैगरी पछिल्ला समयहरूमा बलात्कारपछि हत्या गर्ने घटनाहरू पनि बढ्दै गएको देखिन्छ। अपराधीहरूले प्रमाण नष्ट गर्न वा सजायबाट बच्न पीडितको हत्या गर्ने जस्तो अमानवीय कार्य गर्न थालेका छन्।
यस्ता घटनाले समाजमा भय, असुरक्षा र आक्रोश पैदा गरिरहेको छ। जब पीडितले न्याय पाउन लामो समय कुर्नुपर्छ र अपराधीहरू सजिलै उम्कने वातावरण देखिन्छ, तब समाजमा कानुनप्रतिको विश्वास कमजोर हुँदै जान्छ।
यस अवस्थालाई रोक्न राज्यले कडा कानुनी सुधार र प्रभावकारी कार्यान्वयन गर्न आवश्यक छ। बालविवाह गराउने अभिभावक तथा मध्यस्थकर्तामाथि कडा कारबाही हुनुपर्छ।
बलात्कारपछि हत्या जस्ता जघन्य अपराधलाई अत्यन्त कठोर सजायको दायरामा ल्याइनु जरुरी छ। यस्ता अपराधका मुद्दाहरू छिटो छिनोफानो गर्न विशेष अदालत वा द्रुत न्याय प्रणालीको व्यवस्था गरिनुपर्छ। साथै प्रहरी र प्रशासनिक निकायलाई अझ जिम्मेवार र जवाफदेही बनाइनुपर्छ।
अर्कोतर्फ, केवल कानुनले मात्र यस्तो समस्या समाधान गर्न सक्दैन। समाजमा व्यापक चेतना फैलाउनु पनि उत्तिकै आवश्यक छ। विद्यालय, समुदाय, अभिभावक तथा सामाजिक संघसंस्थाहरूले बालविवाह र यौन हिंसाविरुद्ध संयुक्त रूपमा अभियान चलाउनुपर्छ।
महिलाको सम्मान र सुरक्षालाई समाजको मुख्य मूल्यका रूपमा स्थापित गर्न सकिए मात्र यस्ता अपराधहरू कम हुन सक्छन्। बालविवाह र बलात्कारपछि हत्या जस्ता अपराधहरू रोक्नु केवल सरकारको मात्र जिम्मेवारी होइन, यो सम्पूर्ण समाजको साझा जिम्मेवारी हो।
यदि राज्यले कडा कानुन, प्रभावकारी कार्यान्वयन र समाजले चेतनाको स्तर बढाउने प्रयास नगर्ने हो भने भविष्य अझ असुरक्षित बन्न सक्छ। त्यसैले आजको आवश्यकता भनेको दृढ राजनीतिक इच्छाशक्ति, कडा कानुनी व्यवस्था र सचेत समाज निर्माण गर्नु हो।
