साँचो नेतृत्व त्यही हो, जसले आफूलाई मालिक होइन, सेवक ठान्छ। यस्तो व्यक्तिले जनताको कुरा सुन्छ, उनीहरूको आवश्यकता बुझ्छ र त्यसअनुसार काम गर्छ। ऊ जनतासँग दूरी राखेर होइन,जनतामाझ बसेर देश निर्माणमा लाग्छ।

नेपाल यतिखेर निर्वाचनमय बनेको छ ! मलाई हरेक निर्वाचन मा यहि प्रश्न मनमा खेलिरहन्छ ! नेपालजस्तो विविधता र सम्भावनाले भरिएको देशमा कस्तो नेतृत्व चाहिन्छ ? के देशले एउटा शक्तिशाली शासक खोजिरहेको छ, कि निस्वार्थ भावले सेवा गर्ने साधक ? यो प्रश्न केवल राजनीतिमा सीमित छैन, यो हाम्रो समाज, संस्कृति र भविष्यसँग जोडिएको गहिरो चिन्तन हो। आजको परिवेशमा यो विषय अझै सान्दर्भिक बनेको छ, किनकि नागरिकले नेतृत्वबाट धेरै आशा र अपेक्षा गरेका छन्।

“शासक” भन्ने शब्दले सामान्यतया अधिकार, शक्ति र शासन गर्ने क्षमता जनाउँछ। शासकले नीति बनाउँछ, निर्णय लिन्छ र देशको दिशा निर्धारण गर्छ।इतिहासमा धेरै शक्तिशाली शासकहरूले देशलाई एकता र विकासको बाटोमा अघि बढाएका उदाहरणहरू छन्। तर त्यस्तै केही शासकहरूले आफ्नो स्वार्थका लागि अधिकारको दुरुपयोग पनि गरेका छन्। त्यसैले शासकको अर्थ केवल शासन गर्ने व्यक्ति मात्र होइन, उसले प्रयोग गर्ने शक्ति र त्यसको उद्देश्य पनि महत्त्वपूर्ण हुन्छ। तर नेपालको परिवेशमा देश बदल्ने शासक भन्दा पनि देश नराख्ने शासक हरेक पटक सत्तामा पुगेका छन ।

अर्कोतर्फ, “साधक” भन्ने शब्दले सेवा, समर्पण र निस्वार्थ भावको संकेत गर्छ। साधकले सधैं आफूभन्दा समाज र देशलाई अगाडि राख्छ। ऊ पद, प्रतिष्ठा वा शक्ति भन्दा पनि जिम्मेवारी र कर्तव्यलाई प्राथमिकता दिन्छ। साधकका लागि नेतृत्व कुनै अधिकार होइन, एउटा साधना हो। जहाँ उसले दिनरात देशको भलाइका लागि काम गर्छ।
आजको नेपालको सन्दर्भमा हेर्दा, देशले केवल आदेश दिने शासक भन्दा पनि समस्या बुझ्ने र समाधान खोज्ने साधक खोजिरहेको देखिन्छ जनताले त्यस्तो नेतृत्व चाहेका छन् जसले उनीहरूको दुःख, पीडा र आवश्यकतालाई नजिकबाट महसुस गर्न सकोस्। जब नेतृत्व जनतासँग टाढा हुन्छ, त्यहाँ विश्वास घट्छ। तर जब नेतृत्व सेवा भावले प्रेरित हुन्छ, त्यहाँ विश्वास र आशा दुवै बढ्छन्।

नेपालले विभिन्न राजनीतिक परिवर्तनहरू पार गरिसकेको छ। हरेक परिवर्तनपछि नागरिकले नयाँ नेतृत्वबाट नयाँ आशा गरेका छन्। तर समय–समयमा देखिएको असन्तुष्टि के कुरातर्फ संकेत गर्छ भने, देशलाई केवल शासन गर्ने व्यक्ति मात्र पर्याप्त हुँदैन। देशलाई त्यस्तो व्यक्ति चाहिन्छ जसले आफ्नो कामलाई सेवा र साधनाको रूपमा लियोस्।

साँचो नेतृत्व त्यही हो, जसले आफूलाई मालिक होइन, सेवक ठान्छ। यस्तो व्यक्तिले जनताको कुरा सुन्छ, उनीहरूको आवश्यकता बुझ्छ र त्यसअनुसार काम गर्छ। ऊ जनतासँग दूरी राखेर होइन,जनतामाझ बसेर देश निर्माणमा लाग्छ। यही गुण भएको व्यक्ति साधक हो। साधकले पदलाई अवसरको रूपमा प्रयोग गर्छ—देशलाई बदल्ने, समाजलाई सुधार्ने र नयाँ पुस्तालाई सही बाटो देखाउने अवसर दिन्छ ।

आजको युवा पुस्ताले पनि यही प्रश्न सोधिरहेको छ।हामीलाई कस्तो नेतृत्व चाहिन्छ ? कडा नियम बनाउने तर जनताको आवाज नसुन्ने शासक, कि सरल, जिम्मेवार र इमानदार साधक ? युवाहरूको चाहना प्रष्ट छ। उनीहरू विकास, पारदर्शिता र समान अवसर चाहन्छन्। र यो सम्भव तब मात्र हुन्छ, जब नेतृत्वमा सेवा भाव र समर्पण हुन्छ। देशको विकास केवल नीतिले मात्र सम्भव हुँदैन, त्यो नीतिलाई लागू गर्ने सोच र मनोभावले पनि निर्धारण गर्छ। यदि नेतृत्वमा अहंकार, स्वार्थ र शक्ति प्रदर्शनको भावना हावी भयो भने, विकासको गति सुस्त हुन्छ। तर यदि नेतृत्वमा सेवा, धैर्य र सहकार्यको भावना भयो भने, सानो प्रयासले पनि ठूलो परिवर्तन ल्याउन सक्छ।

साधक बन्नु सजिलो कुरा होइन। यसका लागि त्याग, धैर्य र निरन्तर मेहनत आवश्यक हुन्छ। साधकले व्यक्तिगत लाभभन्दा पनि दीर्घकालीन प्रभावलाई हेर्छ। उसले आफ्नो कामको श्रेय लिन भन्दा पनि परिणामलाई प्राथमिकता दिन्छ। त्यस्तो व्यक्तिले आफ्नो जीवनलाई देश र समाजको सेवामा समर्पित गर्छ। यसको अर्थ देशलाई शासक नै चाहिँदैन भन्ने होइन। देश सञ्चालन गर्न नेतृत्व आवश्यक हुन्छ, निर्णय गर्ने क्षमता आवश्यक हुन्छ। तर त्यो नेतृत्व शासकको अहंकारले होइन, साधकको विनम्रताले भरिएको हुनुपर्छ। साँचो शासक त्यही हो, जो साधकजस्तै सोच राख्छ। जसले शासनलाई अधिकार होइन, जिम्मेवारी ठान्छ।

नेपालजस्तो विकासोन्मुख देशमा नेतृत्वको भूमिका झनै महत्वपूर्ण हुन्छ। यहाँ अझै धेरै चुनौतीहरू छन्।रोजगार, शिक्षा, स्वास्थ्य, पूर्वाधार र सुशासन। यी समस्याहरू समाधान गर्न केवल आदेश दिने नेतृत्व पर्याप्त हुँदैन। यहाँ चाहिन्छ समस्या बुझ्ने, समाधान खोज्ने र निरन्तर काम गर्ने साधक।

समाजले पनि नेतृत्व निर्माणमा ठूलो भूमिका खेल्छ। यदि हामीले केवल शक्ति र पदलाई सम्मान गर्यौं भने, शासकहरू जन्मिन्छन्। तर यदि हामीले इमानदारी, सेवा र त्यागलाई सम्मान गर्यौं भने, साधकहरू जन्मिन्छन्। त्यसैले नागरिकको सोच र अपेक्षाले पनि नेतृत्वको स्वरूप निर्धारण गर्छ। आज देशले त्यस्तो नेतृत्वको खोजी गरिरहेको छ, जसले आफूलाई जनताको सेवक ठान्छ। जसले पदमा पुगेर बदलिँदैन, बरु देश बदल्ने सपना देख्छ। जसले भाषण भन्दा कामलाई प्राथमिकता दिन्छ। जसले आलोचना सुन्न सक्छ र त्यसबाट सिक्न सक्छ।

अन्ततः, देशलाई शासक र साधक दुबै गुण भएको व्यक्ति चाहिन्छ। जसमा निर्णय गर्ने दृढता पनि होस् र सेवा गर्ने विनम्रता पनि। जसले शासन गर्न जानोस्, तर सेवा गर्न नबिर्सोस्। यस्तो नेतृत्वले मात्र देशलाई स्थिरता, विकास र समृद्धिको बाटोमा अगाडि बढाउन सक्छ।यसैले आजको मुख्य प्रश्न यही हो।देशले खोजेको शासक कि साधक ? यसको उत्तर सायद एउटै हो।

देशलाई शासकको रूपमा साधक चाहिएको छ। यस्तो व्यक्ति, जसले अधिकारलाई जिम्मेवारीमा बदलोस् र पदलाई सेवामा रूपान्तरण गरोस्। जब नेतृत्वमा साधनाको भावना हुन्छ, तब देश स्वतः सही दिशामा अघि बढ्न थाल्छ। यही नै साँचो नेतृत्वको पहिचान हो, र यही नै आजको नेपालको आवश्यकता हो।

मत या मन जे बदले पनि शासकको रुपमा साधकलाई अबको जिम्मेवारी व्यक्ति बनाउदै देश विकासको लागि अग्रसर बनौ । ” भोट खसाल्नु अघि एकपटक सोचौ “